NGV-Geonieuws 22 artikel 216

NGV-Geonieuws: elektronisch geologisch tijdschrift


1 Juni 2002, jaargang 4 nr. 10 artikel 216

Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon
Geologisch Instituut, Adam Mickiewicz Universiteit, Poznan (Polen)

Dit artikel is onderdeel van NGV-Geonieuws uitgave 22! Op de huidige pagina is alleen artikel 216 te lezen.

<< Vorig artikel: 215 | Volgend artikel: 217 >>

216 Waren er pseudo-massauitstervingen?
Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon

Klik hier voor alle artikelen over Paleontologie, Fossielen & Uitstervingen !     Klik hier om dit artikel af te drukken !

Van de vijf momenten in de laatste 500 miljoen jaar waarop - naar algemeen wordt aangenomen - spraken was van het massaal verdwijnen van soorten, zijn er twee mogelijk niet te wijten aan natuurlijke catastrofes. Wellicht mogen ze zelfs geen massauitstervingen worden genoemd. Eerder zou het hierbij gaan om perioden met een natuurlijk uitsterven van soorten maar een gebrek aan ontstaan van nieuwe soorten. Dat is de hypothese die Richard Bambach en Andrew Knoll (beiden van de Harvard Universiteit) naar voren brachten op de jaarlijkse bijeenkomst van de Geological Society of America die eind november in Boston plaatsvond.

Deze onderzoekers kwamen tot hun opwinding veroorzakende stelling op basis van de 'klassieke' onderzoeken (door Sepkoski) van het eerste en laatste voorkomen van talrijke fossielgroepen, waardoor een inzicht wordt verkregen in het aantal geslachten (en andere taxa) die op een bepaald moment op aarde leefden. Uit die tellingen zijn de vijf duidelijke momenten naar voren gekomen waarop de variatie in het leven op aarde plotseling dramatisch afnam, die men tot nu toe als 'massauitstervingen' heeft beschouwd. Overigens was de eerste fase van het 'duidelijke' leven zeer hectisch met voortdurend sterke fluctuaties in het aantal soorten optraden door het snel uitsterven van kennelijk onvoldoende aangepaste soorten, en het gelijktijdig optreden van nieuwe soorten die niches in het milieu konden opvullen. Bambach en Knoll beschouwen dat als 'gewone' fluctuaties en laten dat gedeelte van de aardgeschiedenis dan ook buiten beschouwing.

Tot hun verbazing vonden ze bij hun onderzoek naar de vijf grote massauitstervingen dat de tweede (in het Devoon, 364 miljoen jaar geleden) niet gekenmerkt wordt door een exceptioneel aantal uitstervende diergroepen. Hetzelfde bleek te gelden voor de vierde (in de Trias, 200 miljoen jaar geleden). Er verdwenen in beide gevallen op het moment van 'massauitsterving' nauwelijks meer geslachten dan in de perioden daarvoor en daarna. Toch nam het aantal soorten plotseling sterk af. Dat blijkt een gevolg te zijn van het feit dat er veel minder nieuwe geslachten tot ontwikkeling kwamen.

Bambach en Knoll voerden hiervoor zeer overtuigende argumenten aan en veel paleontologen hebben zich dan ook inmiddels - volgens een commentaar in het tijdschrift Science van 7 december - achter hun zienswijze geschaard, al zijn er ook (nog?) tegenstanders. Dat betekent dat er nog 'slechts' drie momenten in de aardgeschiedenis overblijven (gedurende het Ordovicium, aan het eind van het Perm, en aan het eind van het Krijt) waarin daadwerkelijk binnen korte tijd veel van de bestaande geslachten uitstierven. Vooralsnog blijft overigens onduidelijk door welke omstandigheden er geologisch gezien korte tijdsintervallen konden optreden waarin de evolutie een dramatische vermindering van het aantal nieuwe geslachten te zien gaf, waardoor het effect gelijk is aan dat van massauitstervingen.

Referenties:
  • Bambach, R.K. & Knoll, A.H., 2001. Is there a separate class of 'mass' extinctions? Program and Abstracts Geological Society of America Annual Meeting (Boston, 2001), session 58.
  • Kerr, R.A., 2001. Paring down the big five mass extinctions. Science 294, p. 2072-2073.

N.B.: een iets afwijkende versie van dit bericht werd onder de titel 'Twee van de vijf massauitstervingen ter discussie gesteld' geplaatst in de bijlage 'Wetenschap & Onderwijs' van NRC Handelsblad (22 december 2001).


Copyright NGV 1999-2017
webmaster@geologischevereniging.nl