NGV-Geonieuws 27 artikel 241

NGV-Geonieuws: elektronisch geologisch tijdschrift


15 Augustus 2002, jaargang 4 nr. 15 artikel 241

Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon
Geologisch Instituut, Adam Mickiewicz Universiteit, Poznan (Polen)

Dit artikel is onderdeel van NGV-Geonieuws uitgave 27! Op de huidige pagina is alleen artikel 241 te lezen.

<< Vorig artikel: 240 | Volgend artikel: 242 >>

241 Dinosauriėrs stierven niet allemaal uit na inslag op grens Krijt/Tertiair
Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon

Klik hier voor alle artikelen over (Dino)sauriers ! Klik hier voor alle artikelen over Paleontologie, Fossielen & Uitstervingen !     Klik hier om dit artikel af te drukken !

In tegenstelling tot wat tot nu toe algemeen werd aangenomen, zorgde de inslag van een groot hemellichaam dat ongeveer 65 miljoen jaar geleden de aarde trof, niet voor het onmiddellijke uitsterven van alle dinosauriėrs. Wel leidde de inslag tot een milieuramp met wereldwijde effecten, die mogelijk op termijn hebben bijgedragen aan het uitsterven van deze diergroep. Dat blijkt uit onderzoek door Chinese en Japanse onderzoekers van de eieren die diverse soorten dinosauriėrs legden nadat de grote inslag had plaatsgevonden.

Onderzoek van verschillende niveaus in twee secties in de provincie Guangdong (zuidelijk China) die goed met pollen (stuifmeelkorrels) zijn gedateerd, en die een tijdspanne vertegenwoordigen van voor de grens tussen Krijt en Tertiair (K/T-grens) en een lange tijd erna, leverden grote hoeveelheden dinosaurus-eieren op. Welke dinosauriėrsoorten de eieren legden, is niet bekend, maar het gaat in de ene sectie om elf soorten, in de andere om twaalf. Van die soorten stierven er zes, resp. zeven relatief zeldzame soorten uit op de K/T-grens. De overige vijf soorten overleefden de inslag en stierven later uit, de een na de ander; voor de langst doorlevende soort was dat ongeveer 250.000 jaar na de inslag.

Het idee dat alle dinosauriėrs wereldwijd bij (of zeer kort na) de inslag zijn uitgestorven, moet dus naar het land der fabelen worden verwezen. Dat betekent ook dat de achterliggende oorzaak een andere moet zijn dan tot nu toe werd aangenomen. De onderzoekers geven een nieuwe verklaring voor het uitsterven, op basis van hun onderzoek aan de eieren. Ze stelden vast dat de eierschalen uit niveaus van omstreeks de K/T-grens een 19-28 maal zo hoge concentratie aan het metaal iridium (afkomstig van het ingeslagen hemellichaam) bevatten als het 'achtergrondniveau' (de dieren moeten het iridium via de voedselketen hebben binnengekregen). Opvallend is echter dat die verhoogde concentratie niet eenmalig (op de K/T-grens) is, maar dat er minstens zes perioden waren, van duidelijk voor de grens tot duidelijk erna, dat hiervan sprake was. Dat zou op een serie inslagen na elkaar kunnen wijzen.

Lood en diverse andere elementen komen eveneens in hoge concentraties in de eierschalen voor, terwijl andere elementen juist veel minder voorkomen. Deze afwijkende samenstelling gaat gepaard met andere afwijkingen, onder meer in de dikte en structuur van de eierschalen. De onderzoekers vergelijken deze afwijkingen met die in vogeleieren en concluderen daaruit dat er sprake moet zijn geweest van een milieu waarin de dinosauriėrs gedurende diverse momenten door de chemisch gewijzigde omstandigheden (geochemische stress) steeds meer eieren legden die niet meer uitkwamen of waaruit geen levensvatbare jongen te voorschijn kwamen. Min of meer zoals dat in Nederland het geval was met roofvogels toen er nog veel pesticiden en insecticiden werden gebruikt, die ze via de voedselketen binnenkregen, wat ook resulteerde in veel gebroken eierschalen.

Referenties:
  • Zhao, Z.-k., Mao, X.-y., Chai, Z.-f., Yang, G.-c., Kong, P., Ebihara, M. & Zhao, Z.-h., 2002, A possible causal relationship between extinction of dinosaurs and K/T iridium enrichment in the Nanxiong Basin, South China: evidence from dinosaur eggshells. Palaeogeography, Palaeoclimatology, Palaeoecology 178, p. 1-17.

N.B.: een iets afwijkende versie van dit bericht werd onder de titel 'Dino-eieren getuigen van een langzaam sterven na inslag' geplaatst in de bijlage 'Wetenschap & Onderwijs' van NRC Handelsblad (20 april 2002).


Copyright © NGV 1999-2017
webmaster@geologischevereniging.nl