NGV-Geonieuws 27 artikel 242

NGV-Geonieuws: elektronisch geologisch tijdschrift


15 Augustus 2002, jaargang 4 nr. 15 artikel 242

Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon
Geologisch Instituut, Adam Mickiewicz Universiteit, Poznan (Polen)

Dit artikel is onderdeel van NGV-Geonieuws uitgave 27! Op de huidige pagina is alleen artikel 242 te lezen.

<< Vorig artikel: 241 | Volgend artikel: 243 >>

242 Meteoriet van onbekende oorsprong ontdekt
Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon

Klik hier voor alle artikelen over Astronomie !     Klik hier om dit artikel af te drukken !

In 1969 waren er nog geen 2000 meteorieten bekend. Sindsdien is er echter driftig jacht op gemaakt, onder meer op Antarctica (waar ze door hun donkere kleur goed opvallen in de sneeuw). Die jacht heeft groot succes opgeleverd: inmiddels zijn er al meer dan 20.000 exemplaren verzameld en gedocumenteerd voor wetenschappelijk onderzoek.


DE VOOR ONDERZOEK DOORGEZAAGDE METEORIET NWA011

Veel is inmiddels duidelijk geworden, veel meer nog niet. Wel kunnen we inmiddels aan de hand van de samenstelling van veel meteorieten bepalen waar ze vandaan komen. Zo zijn er al meer dan twintig gevonden die van de maan afkomstig zijn, maar ook van Mars en Venus. En er zijn meteorieten die van de aarde zelf afkomstig zijn, en die bestaan uit materiaal dat - na een inslag van een groot hemellichaam in het geologische verleden - de ruimte in is geslingerd en vervolgens (eenmaal weer binnen de aantrekkingskracht van de aarde gekomen) opnieuw op aarde terecht zijn gekomen. Tenslotte zijn er ook meteorieten bekend van Vesta, een planeto´de van ongeveer 520 km groot die in een baan tussen Mars en Jupiter om de zon draait. Al die meteorieten vertonen chemische verschillen waaraan ze te herkennen zijn.

Er zijn echter ook overeenkomsten, die samenhangen met de vorming van de hemellichamen waarvan ze afkomstig zijn. Zo waren Mercurius, Venus, de Aarde en Mars in hun vroegste geschiedenis geheel opgesmolten; dat geldt ook voor de maan. Bij het stollen bleven de zwaarste elementen voor een belangrijk deel in het binnenste gedeelte achter, terwijl de lichtere bestanddelen - letterlijk - kwamen bovendrijven. Daarom hebben de vijf genoemde hemellichamen ruwweg een kern van ijzer en nikkel, een mantel die rijk is aan magnesium, en een korst met veel aluminium, calcium en silicium. Dit verklaart waarom er twee belangrijke groepen meteorieten voorkomen: ijzermeteorieten (uit de kern) en steenmeteorieten (uit de korst).

Nu is een meteoriet beschreven waarvan de eigenschappen zodanig verschillen van andere meteorieten, dat er sprake is van een nieuw type. Deze bijzondere meteoriet weegt ongeveer 40 gram en werd gevonden in de Sahara. Het is een steenmeteoriet van basaltische samenstelling. De chemische samenstelling is gelijk aan die van een zeldzaam type meteorieten dat 'eucriet' wordt genoemd en dat waarschijnlijk afkomstig is van Vesta. Afwijkend is echter de verhouding tussen diverse isotopen, die vooral bij zuurstof opvallend anders is dan in eucrieten. Dat betekent dat Vesta niet in aanmerking komt als plaats van oorsprong. De meteoriet moet dus afkomstig zijn van een tot nu toe onbekend hemellichaam.

Dat onbekende hemellichaam moet een behoorlijke diameter hebben gehad. Anders zouden de radioactieve elementen nooit voldoende vervalwarmte hebben kunnen opwekken om het hemellichaam te laten opsmelten (een voorwaarde om, na afkoeling, via vulkanisme basalt op de korst te laten uitvloeien). Het is overigens geenszins uitgesloten dat het desbetreffende hemellichaam, dat naar alle waarschijnlijkheid een planeto´de was, veel gelijkenis met Vesta vertoonde. Er hebben zich dus naar alle waarschijnlijkheid meer (en misschien wel heel veel) planeto´den door ons zonnestelsel bewogen. Die zijn waarschijnlijk in het begin van de vorming van ons zonnestelsel ontstaan, en zijn in de loop der tijd als gevolg van botsingen in steeds kleinere stukken uiteengevallen.

Referenties:
  • Palme, H., 2002. A new solar system basalt. Science 296, p. 271-273.
  • Yamaguchi, A., Clayton, R.N., Mayeda, T.K., Ebihara, M., Oura, Y., Miura, Y.N., Haramura, H., Misawa, K., Kojima, H. & Nagao, K., 2002. A new source of basaltic meteorites inferred from Northwest Africa 011. Acience 296, p. 334-336.

Afbeelding Akira Yamaguchi, Antarctic Meteorite Research Center, National Institute of Polar Research, Tokyo (Japan)


Copyright ę NGV 1999-2017
webmaster@geologischevereniging.nl