NGV-Geonieuws 27 artikel 243

NGV-Geonieuws: elektronisch geologisch tijdschrift


15 Augustus 2002, jaargang 4 nr. 15 artikel 243

Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon
Geologisch Instituut, Adam Mickiewicz Universiteit, Poznan (Polen)

Dit artikel is onderdeel van NGV-Geonieuws uitgave 27! Op de huidige pagina is alleen artikel 243 te lezen.

<< Vorig artikel: 242 | Volgend artikel: 244 >>

243 Aardmagnetisch veld mogelijk aan begin van ompoling
Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon

Klik hier voor alle artikelen over het Inwendige van de Aarde !     Klik hier om dit artikel af te drukken !

Het gaat langzaam maar zeker: de sterkte van het aardmagnetisch veld neemt geleidelijk steeds verder af, zodat het in het begin van het volgende millennium tot nul kan zijn gereduceerd. Dat hoeft overigens niet te betekenen dat het veld - dat zeker al zoín driemiljard jaar geleden bestond - ook voorgoed verdwijnt. Er hebben zich in de loop van de geologische tijd namelijk talrijke ompolingen voorgedaan (de magnetisch noordpool werd zuidpool en vice versa). Hoe dat in zijn werk ging, is niet bekend, maar de meeste deskundigen vermoeden dat de veldsterkte daarbij geleidelijk afnam tot nul om vervolgens weer - maar dan in omgekeerde richting - sterker te worden. Dat zou dus kunnen betekenen dat we nu aan het begin van een dergelijke ompoling zitten. Omstreeks 720.000 jaar geleden gebeurde dat voor het laatst.

Het is nog nauwelijks bekend waarom ompolingen plaatsvinden. Maar we hebben nu wel, dankzij onderzoek van Franse en Deense onderzoekers, een beter inzicht gekregen in de oorzaken van de momenteel teruglopende veldsterkte. Omdat het aardmagnetisch veld berust op convectiestromingen in de vloeibare buitenkern van de aarde, moet daar uiteraard ook naar de fluctuaties binnen dat veld worden gezocht. Dat hebben de onderzoekers gedaan door met de Deense Oersted satelliet de sterkte van het magnetisch veld aan het aardoppervlak te meten. Ze vergeleken de resultaten daarvan met soortgelijke metingen die in 1979-1980 werden gedaan met de Amerikaanse Magsat satelliet. Op die wijze konden ze de veranderingen in het aardmagnetisch veld niet alleen qua grootte bepalen, maar ook per plaats. Die 'plaatselijke' veranderingen hebben ze vervolgens als het ware naar het grensvlak tussen aardkern en aardmantel geprojecteerd.

Het beeld dat ze zo kregen was dat de veranderingen relatief gering waren onder de Stille Oceaan, terwijl ze juist groot waren in de poolgebieden en in een gebied ten zuiden van Afrika. Op deze wijze konden ze eenindruk krijgen van de manier waarop de stromen (van waarschijnlijk vooral vloeibaar ijzer) in de aardkern gedurende de afgelopen twintig jaar hebben plaatsgevonden. Ze concluderen dat er een aantal 'draaikolken' binnen de vloeibare aardkern optreden, en dat er binnen de - als geheel - westelijk georiŽnteerde stroming een aantal tegenstromen zijn ontstaan. Juist die tegenstromen zorgen ervoor dat het totale effect van de vloeistofverplaatsingen (en dus ook het aardmagnetisch veld) geringer wordt. Bovendien is uit modellen van op vloeistofbewegingen gebaseerde dynamoís bekend dat zulke tegenstromen het normale, zichzelf versterkende dynamoeffect opheffen en vaak aan de basis staan van een ompoling waarbij het veld uiteindelijk weer in kracht toeneemt.

Binnenin de aarde moeten de processen uiteraard veel gecompliceerder zijn dan waarmee de bekende modellen rekening houden. Op basis van de gedane waarnemingen is het waarschijnlijk dat er nu op tal van plaatsen nabij de grens tussen aardkern en aardmantel lokale tegenstromen optreden. Ook dat maakt het waarschijnlijk dat - geologisch gezien - op korte termijn een ompoling is te verwachten.

Referenties:
  • Hulot, G., Eymin, C., Langlais, B., Mandea, M. & Olsen, N., 2002. Small-scale structure of the geodynamo inferred from Oersted and Magsat satellite data. Nature 416, p. 620-623.
  • Olson, P., 2002. The diasappearing dipole. Nature 416, p. 591-594.

N.B.: een iets afwijkende versie van dit bericht werd onder de titel 'Het aardmagnetisch veld verdwijnt, de ompoling komt eraan' geplaatst in de bijlage 'Wetenschap & Onderwijs' van NRC Handelsblad (25 mei 2002).


Copyright © NGV 1999-2017
webmaster@geologischevereniging.nl