NGV-Geonieuws 27 artikel 244

NGV-Geonieuws: elektronisch geologisch tijdschrift


15 Augustus 2002, jaargang 4 nr. 15 artikel 244

Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon
Geologisch Instituut, Adam Mickiewicz Universiteit, Poznan (Polen)

Dit artikel is onderdeel van NGV-Geonieuws uitgave 27! Op de huidige pagina is alleen artikel 244 te lezen.

<< Vorig artikel: 243 | Volgend artikel: 245 >>

244 Vulkanisme in SiberiŽ op grens Perm/Trias veel omvangrijker dan gedacht
Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon

Klik hier voor alle artikelen over Vulkanologie !     Klik hier om dit artikel af te drukken !

Ongeveer 250 miljoen jaar geleden veranderde het leven op aarde plotseling sterk. Zo sterk dat daar de grens werd gelegd tussen het PaleozoÔcum en het MesozoÔcum. Deze grote verandering was een gevolg van het feit dat veel planten- en diersoorten plotseling verdwenen, waardoor de ontstane 'niches' konden worden opgevuld door nieuwe levensvormen. Dat laatste gebeurt iedere keer dat er grote aantallen soorten uitsterven.


HET BASALTPLATEAU IN SIBERIň

Voor de grens tussen Perm en Trias is de oorzaak van dat uitsterven niet met zekerheid bekend. een verandering van de leefomstandigheden door intens vulkanisme is in het verleden wel aangevoerd als oorzaak voor de grens tussen Perm en Trias. Niet zonder reden, want er waren uit SiberiŽ grote hoeveelheden basalt bekend die op die grens als dunvloeibare lava moeten zijn uitgevloeid. Die pakketten bereiken plaatselijk diktes van zoín 3,5 km. Ze beslaan bovendien een oppervlakte van honderdduizenden vierkante kilometers.

Nu is ontdekt dat de hoeveelheden basalt die in Rusland zijn uitgevloeid, veel groter moeten zijn geweest dan eerder werd aangenomen. Via boringen en geofysische onderzoek is de uitgestrektheid van die pakketten nu bepaald op zoĎn 3,9 miljoen vierkante kilometer. Ook is de ouderdom van deze diepere basaltpakketten vastgesteld: 249,4 miljoen jaar, met een mogelijke afwijking van een half miljoen jaar. Dit komt precies overeen met de grens tussen Perm en Trias. Daarmee is komen vast te staan dat op de grens tussen Perm en Trias alleen al in SiberiŽ zoín 2-3 miljoen kubieke kilometer basalt moet zijn uitgevloeid. En alsof dat nog niet genoeg is, lijkt het erop alsof er nog meer basalt van dezelfde leeftijd zal worden gevonden. Nog niet afgerond onderzoek wekt althans de suggestie dat het vulkanisme waardoor het basalt uitvloeide, zich niet beperkte tot SiberiŽ; het zou zich tot aan het Baikalmeer en tot aan Kazakstan kunnen hebben uitgestrekt.

Dergelijk grootschalig vulkanisme, waarbij miljoenen vierkante kilometers in korte tijd door gloeiend lava werden overspoeld, moet het leven ter plaatse volledig hebben vernietigd. Daarbij zijn ongetwijfeld soorten uitgestorven die nergens elders op aarde voorkwamen. Maar het verklaart nog geenszins waarom over de hele aarde tegelijk zoveel soorten uitstierven. De oorzaak daarvan ligt mogelijk in de hoeveelheden gassen die bij dit vulkanisme werden uitgestoten. Daarbij lijken vooral koolzuurgas en zuren (of stoffen die zuren kunnen vormen) zoals zoutzuurgas en zwaveldioxide van belang. Het gaat daarbij tegenwoordig om miljoenen tonnen per jaar. De laatste honderd jaar is, wat vulkanisme betreft, echter een rustige periode geweest. Gedurende langere perioden in de geologische geschiedenis moet er veel meer vulkanisme zijn geweest. Maar een extreme situatie zoals 250 miljoen jaar geleden in SiberiŽ (en mogelijk dus ook ver daarbuiten) moet gepaard zijn gegaan met een extreem hoge uitstoot van schadelijke gassen.

Dat moet zijn weerslag hebben gehad op het klimaat op de hele aarde. En dat zou er heel goed voor kunnen hebben gezorgd dat zoín 250 miljoen jaar geleden gebeurtenissen in Rusland het overgrote deel van het leven op aarde vernietigden, zowel op het land als in zee.

Referenties:
  • Reichow, M.K., Saunders, A.D., White, R.V., Pringle, M.S., AlíMukhamedov, A.I., Medvedev, A.J. & Kirda, N.P., 2002. 40Ar/39Ar dates from the West Siberian Basin: Siberian flood basalt province doubled. Science 296, p. 1846-1849.
  • Renne, P.R., 2002. Flood basalts - bigger and badder. Science 296, p. 1812-1813.

Afbeelding Andrew Saunders, Department of Geology, University of Leicester (UK)


Copyright © NGV 1999-2017
webmaster@geologischevereniging.nl