NGV-Geonieuws 29 artikel 251

NGV-Geonieuws: elektronisch geologisch tijdschrift


15 September 2002, jaargang 4 nr. 17 artikel 251

Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon
Geologisch Instituut, Adam Mickiewicz Universiteit, Poznan (Polen)

Dit artikel is onderdeel van NGV-Geonieuws uitgave 29! Op de huidige pagina is alleen artikel 251 te lezen.

<< Vorig artikel: 250 | Volgend artikel: 252 >>

251 Uitstoot van vulkanische gassen gekwantificeerd
Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon

Klik hier voor alle artikelen over Vulkanologie !     Klik hier om dit artikel af te drukken !

Vulkanen werken niet continu, en sommige vulkanen hebben - als ze wel werken - explosieve erupties terwijl andere vulkanen een veel geleidelijker ontgassing vertonen, is er altijd een belangrijk strijdpunt geweest: hoeveel 'schadelijke' gassen stoten vulkanen uit, en is dat meer dan de uitstoot? Duitse onderzoekers hebben die vraag nu duidelijk beantwoord: vulkanen scheiden gezamenlijk ontzagwekkende hoeveelheden gassen uit, maar het gaat om veel minder dan de antropogene uitstoot.

Die conclusie is gebaseerd op een analyse van de enorme hoeveelheid meetgegevens die in de afgelopen honderd jaar is verzameld. Zon 75% van de 360 betrokken vulkanen (waarvan er 50 in de afgelopen dertig jaar alle noodzakelijke gegevens continu opleverden via monitoren; de uitstoot van de overige 310 explosieve vulkanen werd bepaald door extrapolatie van discontinue meetgegevens) ligt op het noordelijk halfrond.

Jaarlijks is de totale uitstoot van zwavel (berekend als zwaveldioxide) blijkt in de orde van grootte te liggen van 7,5 miljoen ton, wat overeenkomt met zon 10-15% van de antropogene uitstoot (gemiddeld over de periode 1981-1990); wanneer ook rekening wordt gehouden met de uitstoot van dimethylsulfide en met het vrijkomen van zwavel door het verbranden van biomassa, neemt de vulkanische uitstoot ongeveer 7,5-10,5% voor zijn rekening. De uitstoot van zwavel(oxide) door een vulkaan is beter te meten dan die voor veel andere verbindingen die schadelijk zijn voor het milieu. De onderzoekers produceren daar echter eveneens cijfers over, uitgaande van de - verantwoorde - veronderstelling dat de uit magma vrijkomende gassen met elkaar in evenwicht verkeren (ze hebben daartoe geologisch lang de tijd gehad). Uit de direct gemeten SO2-flux en de bekende evenwichtsverhoudingen konden ze zo een semi-kwantitatieve waarde bepalen voor die gassen. Die blijkt (per jaar) voor zoutzuurgas 1,2-170 miljoen ton te zijn, voor zwavelwaterstofgas 1,5-37,1 miljoen ton, voor fluorwaterstofgas 0,7-8,6 miljoen ton, voor broomwaterstofgas 2600-43.200 ton, voor cabonylsulfide (OCS) 94 ton tot 32.000 ton, en voor CS2 13 ton tot 44.000 ton.

In feite zijn deze waarden zodanig laag in vergelijking tot de antropogene uitstoot van kooldioxide dat het opmerkelijk is dat de zwavelhoudende aerosolen zon, naar algemeen wordt aangenomen, temperend effect hebben op de mondiale opwarming. Dit kan samenhangen met het feit dat vulkanen de gassen vaak zo ver omhoog stoten dat ze in de stratosfeer terechtkomen. Eenmaal op die hoogte aanbeland komen ze veel minder gemakkelijk terug op aarde dan stoffen die niet verder komen dan de troposfeer. Het gevolg van de uitstoot in de stratosfeer is dan ook een cumulatie-effect. Aan de andere kant stellen de onderzoekers vast dat in sommige gevallen (zoals bij de eruptie van de vulkaan El Chichon in 1982) zoveel zwavel kan worden uitgestoten dat de stratosferische concentratie daardoor enige tijd een orde van grootte toeneemt; dergelijke plotselinge concentratie-toenames duren echter in het algemeen weer niet zo lang.

Referenties:
  • Halmer, M.M., Schmincke, H.-U. & Graf, H.-F., 2002. The annual volcanic gas input into the atmosphere, in particular into the stratosphere: a global data set for the past 100 years. Journal of Volcanology and Geothermal Research 115, p. 511-528.

N.B.: een iets afwijkende versie van dit bericht werd onder de titel 'Vulkanen produceren minder schadelijk gas dan de mensheid' geplaatst in de bijlage 'Wetenschap & Onderwijs' van NRC Handelsblad (13 juli 2002).


Copyright NGV 1999-2017
webmaster@geologischevereniging.nl