NGV-Geonieuws 29 artikel 254

NGV-Geonieuws: elektronisch geologisch tijdschrift


15 September 2002, jaargang 4 nr. 17 artikel 254

Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon
Geologisch Instituut, Adam Mickiewicz Universiteit, Poznan (Polen)

Dit artikel is onderdeel van NGV-Geonieuws uitgave 29! Op de huidige pagina is alleen artikel 254 te lezen.

<< Vorig artikel: 253 | Volgend artikel: 255 >>

254 'Sneeuwbal aarde' smelt weg
Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon

Klik hier voor alle artikelen over Glaciologie ! Klik hier voor alle artikelen over Sedimentologie !     Klik hier om dit artikel af te drukken !

In het verre geologische verleden is de aarde volgens sommige aardwetenschappers geheel met ijs bedekt geweest. Deze hypothese van 'sneeuwbal aarde' lijkt echter niet langer houdbaar. Tijdens het 16e Internationale Congres van de International Association of Sedimentologists (IAS), dat in juli in Johannesburg werd gehouden, werden althans tal van aanwijzingen gepresenteerd die niet zijn te verenigen met deze hypothese.

Het is inmiddels al tien jaar geleden dat de hypothese van 'sneeuwbal aarde' werd gelanceerd: de aarde zou zoín 700 miljoen jaar geleden een ijstijd hebben meegemaakt waarbij niet alleen alle continenten met ijs bedekt waren, maar ook alle oceanen. De aanwijzingen daarvoor waren van verschillende aard, variŽrend van de verhouding tussen koolstofisotopen in kalksteen, via het voorkomen van specifieke ijzerrijke gesteenten (Banded Iron Formations) tot de sporen van vergletsjeringen in de vorm van tillieten (tot harde rots samengedrukte keilemen). Vanaf het begin hebben er echter ook twijfels over deze volledig met ijs bedekte aarde bestaan, onder meer omdat een dergelijke situatie niet of nauwelijks in overeenstemming te brengen is met de ontwikkeling van het leven op aarde, zoals die uit de vondsten van fossielen blijkt.

Er werden op het IAS-congres diverse voordrachten gehouden over deze materie. Daarbij werden de resultaten gepresenteerd van tal van onderzoeken die goed passen in het plaatje van 'sneeuwbal aarde'. Wetenschappelijk gezien veel interessanter waren echter de presentaties van gegevens die niet met 'sneeuwbal aarde' in overeenstemming zijn te brengen. Een van de felste aanvallen op de hypothese werd gedaan door Grant Young, een geoloog van de University of Western Ontario (London, Canada). Hij sprak zelfs uitdagend van 'de mythe van de sneeuwbal aarde' en voerde voor zijn opvattingen enkele argumenten aan waartegen de aanhangers van de 'sneeuwbal aarde' hypothese geen verweer konden aanvoeren. Zo zouden volgens de hypothese de gebande ijzerrijke gesteenten die op veel plaatsen ter wereld in combinatie met de oude glaciale afzettingen worden gevonden, aan het eind van de vergletsjeringen moeten zijn ontstaan. Deze merkwaardige gesteenten blijken echter op veel plaatsen voorafgaand aan (of tijdens de allereerste fase) van de vergletsjeringen te zijn gevormd. Verder blijkt uit geochemisch onderzoek van de door gletsjers gevormde afzettingen de verweringsgraad daarin naar boven toe te nemen. De hypothese van 'sneeuwbal aarde' zou het omgekeerde doen verwachten.

Young voerde echter ook meer principiŽle argumenten aan tegen 'sneeuwbal aarde': die betreffen de diktes van bepaalde glaciale afzettingen. Die zijn plaatselijk op het land meer dan 5 km, wat niet verklaard kan worden door aanvoer van geŽrodeerd gesteente door landijsmassaís: in de eerste plaats zou het land immers geheel met ijs bedekt moeten zijn geweest zodat er nauwelijks of zelfs geheel geen gesteente kon worden geŽrodeerd, maar ook moet de hydrologische kringloop tijdens een volledig vergletsjerde aarde zo sterk ingekrompen zijn geweest, dat niet voorstelbaar is dat plaatselijk zoveel neerslag viel dat er ijsmassaís uit konden ontstaan die genoeg puin konden meevoeren om elders kilometersdikke afzettingen op te bouwen.

In zee komen eveneens pakketten voor die onverklaarbaar dik zijn: sommige bereiken een dikte van meer dan 2 km, en bevatten verspreid grote stenen voorkomen. Deze worden verklaard als materiaal dat bezonk vanuit geleidelijk afsmeltende, gesteentemateriaal bevattende, ijsbergen (zoals dat ook nu gebeurt). Maar dergelijke ijsbergen, die afkomstig moeten zijn geweest van afkalvend landijs, kunnen niet met zeestromingen zijn meegevoerd in een tijd dat het zeeoppervlak volledig met ijs was bedekt. En zeker niet in zo grote getale dat door hun afsmelten kilometersdikke pakketten ontstonden. Het laatste woord over 'sneeuwbal aarde' is zeker nog niet gezegd, maar voorstanders van deze hypothese zullen met nieuwe (en betere) argumenten moeten komen; nu lijkt 'sneeuwbal aarde' als sneeuw voor de zon weg te smelten.

Referenties:
  • Young, G.M., 2002. The myth of the snowball Earth. Abstracts volume 16th International Sedimentological Congress (Johannesburg, 2002), p. 418.

N.B.: een iets afwijkende versie van dit bericht werd onder de titel 'Theorie van de sneeuwbal aarde ligt sterk onder vuur' geplaatst in de bijlage 'Wetenschap & Onderwijs' van NRC Handelsblad (27 juli 2002).


Copyright © NGV 1999-2017
webmaster@geologischevereniging.nl