NGV-Geonieuws 34 artikel 276

NGV-Geonieuws: elektronisch geologisch tijdschrift


1 December 2002, jaargang 4 nr. 22 artikel 276

Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon
Geologisch Instituut, Adam Mickiewicz Universiteit, Poznan (Polen)

Dit artikel is onderdeel van NGV-Geonieuws uitgave 34! Op de huidige pagina is alleen artikel 276 te lezen.

<< Vorig artikel: 275 | Volgend artikel: 277 >>

276 Sporen van zeer oud 'complex' leven
Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon

Klik hier voor alle artikelen over Paleontologie, Fossielen & Uitstervingen !     Klik hier om dit artikel af te drukken !

Op tal van plaatsen ter wereld wordt de zogeheten Ediacara-fauna aangetroffen. Het zijn de eerste duidelijke fossielen van hoger ontwikkelde organismen. Deze bevatten geen skeletten of pantsers, zodat alleen afdrukken van hun weke lichamen, alsmede sporen die ze op het sedimentoppervlak hebben nagelaten, bekend zijn. De ouderdom van de Edicara-fauna wisselt van plaats tot plaats, rondom de overgang van het Precambrium naar het Cambrium (570 miljoen jaar geleden). Diverse van deze fauna’s zijn gedateerd als omstreeks 600 miljoen jaar oud.

In zuidwest Australië is in de Stirling Range Formatie ook een dergelijke fauna aanwezig. Deze werd tot nu toe beschouwd als iets minder dan 600 miljoen jaar oud. Een groep Australische en Zweedse onderzoekers heeft nu echter radiometrische ouderdomsbepalingen uitgevoerd (vervalreeks van uranium naar lood) van detritische (= aangevoerd als korreltjes afkomstig van de erosie van oudere gesteenten) zirkoonkorrels. Deze leverden een ouderdom op van 2016 miljard jaar (± 6 miljoen jaar), en het pakket moet uiteraard jonger zijn dan die zirkoonkorrels. Er werden echter ook ouderdomsbepalingen uitgevoerd voor monazietkristallen; dit laatste mineraal ontstond tijdens metamorfose van het pakket, en dus moet het pakket ouder zijn dan de monazietkristallen, die een ouderdom opleverden van 1215 miljoen jaar (± 20 miljoen jaar). Het pakket moet dus ruwweg tussen 2016 en 1215 miljoen jaar oud zijn, dat is minimaal tweemaal zo oud als de meeste Ediacara-fauna’s.

Dit doet de vraag rijzen of er al veel eerder dan tot nu toe werd aangenomen 'hoger' leven op aarde aanwezig was. Daarbij moet 'hoger leven' worden gelezen als 'dierlijk' meercellig leven waarbij differentiatie van de cellen heeft geleid tot lichaamsdelen met duidelijk van elkaar verschillende functies’. Dat deze ontwikkeling zo vroeg in de aardgeschiedenis zou hebben plaatsgevonden, is verbazingwekkend. Daarom wijden de onderzoekers ook een kritische beschouwing aan de tekenen van leven die in de formatie zijn aangetroffen.

Het gaat daarbij om schijfvormige indrukken. Deze zijn minder dan 3 cm in doorsnede, en komen geconcentreerd in een beperkt aantal niveaus van de meer dan 1600 m dikke formatie voor. Daarnaast komen er sporen voor die aan de kruipsporen van wormachtige organismen doen denken. De onderzoekers hebben op basis van deze overblijfselen processen proberen te bedenken waardoor dergelijke structuren - anders dan door organismen - in deze getijdenafzettingen zouden kunnen zijn ontstaan. Al die mogelijkheden moesten ze op basis van de specifieke karakteristieken verwerpen, zodat ze tot de conclusie kwamen dat het inderdaad (zoals ook op het eerste gezicht aannemelijk leek) om sporen van organische herkomst gaat.

De conclusie die ze 'noodgedwongen' trekken, is dat 'hoger' leven inderdaad veel eerder is ontstaan dan tot voor kort werd aangenomen. Met die conclusie staan ze overigens niet alleen: ook andere onderzoekers hebben waarnemingen gedaan die dat waarschijnlijk maken. Bovendien wijst recent onderzoek aan DNA-sequenties uit dat de Metazoa (waartoe kwallen behoren; deze groep wordt door sommigen als een van de oervormen van hoger leven beschouwd) zich zo’n 700-1500 miljoen jaar hebben ontwikkeld.

Referenties:
  • Rasmussen, B., Bengtson, S., Fletcher, I.R. & McNaughton, N.J., 2002. Discoidal impressions and trace-like fossils more than 1200 million years old. Science 296, p. 1112-1115.


Copyright © NGV 1999-2017
webmaster@geologischevereniging.nl