NGV-Geonieuws 3 artikel 30

NGV-Geonieuws: elektronisch geologisch tijdschrift


1 Juni 1999, jaargang 1 nr. 3 artikel 30

Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon
Geologisch Instituut, Adam Mickiewicz Universiteit, Poznan (Polen)

Dit artikel is onderdeel van NGV-Geonieuws uitgave 3! Op de huidige pagina is alleen artikel 30 te lezen.

<< Vorig artikel: 29 | Volgend artikel: 31 >>

30 Uitstoot van HCl en HF door Etna gemeten
Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon

Klik hier voor alle artikelen over Vulkanologie !     Klik hier om dit artikel af te drukken !

Giftige gassen vormen, samen met neervallende brokstukken (vulkanische bommen) het grootste risico voor vulkanologische onderzoekers. Het meten van de uitstoot van dergelijke gassen is een zeer moeizame (en gevaarlijke) bezigheid, en vanwege de fluctuaties in de uitstoot zijn de resultaten van ter plaatse genomen gasmonsters ook niet per definitie representatief. Het gevolg is dat al wel geruime tijd bekend is dat actieve vulkanen veel gevaarlijke gassen uitstoten, maar dat er nauwelijks een goed inzicht bestond in hun onderlinge verhoudingen en in de absolute hoeveelheden.

Engelse onderzoekers hebben nu een methode ontwikkeld voor metingen op afstand, waarbij metingen op diverse afstanden van de vulkaantop (maar steeds aan de lijzijde) kunnen worden verricht. Het gaat om zogeheten Fourier-transform infrarood-spectroscopie (FTIS), een methode die pas dankzij tamelijk recente ontwikkelingen bruikbaar is geworden. De onderzoekers hebben de techniek in 1997 toegepast op de 'rookpluim' van de Etna. De uitstoot van HCl en HF wordt hierbij niet rechtstreeks bepaald, maar afgeleid uit de verhouding tussen de uitstoot van enerzijds zwaveldioxide en chloorwaterstof, en anderzijds zwaveldioxide en fluorwaterstof. Dit vereist uiteraard een techniek om de uitstoot van zwaveldioxide nauwkeurig te meten, maar die is beschikbaar (correlation spectrometry: Cospec). Het bleek dat de verhouding SO2:HCl gemiddeld ongeveer 4 bedroeg, en die tussen SO2 en HF gemiddeld 10. Daaruit kan worden berekend dat er per seconde gemiddeld 8,6 kg HCl wordt uitgestoten, samen met 2,2 kg HF. Dit bevestigt de veronderstelling dat de Etna de grootste puntbron ter wereld is van de emissies van deze schadelijke gassen. De uitstoot van SO2 is overigens nog aanzienlijk groter: 55 kg per seconde.

Alleen al over een enkele dag gerekend gaat het dus om enorme hoeveelheden: ca. 750 ton zoutzuur, ca. 190 ton fluorwaterstof en 4750 ton zwaveldioxide. Dit betekent dat de bijdrage van deze vulkaan aan de verzuring van de atmosfeer aanzienlijk is. De uitgestoten hoeveelheden gassen zijn overigens niet constant. Zowel de absolute waarden als hun onderlinge verhoudingen blijken te fluctueren. Die fluctuaties hangen samen met de processen in de ondergrond, in het bijzonder het opstijgen en ontgassen van magma. Volgens de onderzoekers is het daarom zinvol om een goed bewakingsprogramma op te zetten, waarbij liefst ook de uitstoot uit de verschillende krateropeningen zou moeten worden opgemeten. Die gegevens kunnen namelijk helpen om te analyseren wat er onder de vulkaan gebeurt, waardoor het voorspellen van een uitbarsting beter mogelijk wordt.

Referenties:
  • Francis, P., Burton, M.R. & Oppenheimer, C., 1998. Remote measurements of volcanic gas compositions by solar occultation spectroscopy. Nature 396, p. 567-570.

N.B.: een iets afwijkende versie van dit bericht werd onder de titel 'Etna grootste leverancier van HCl en HF aan atmosfeer' geplaatst in de bijlage 'Wetenschap & Onderwijs' van NRC Handelsblad (2 januari 1999)


Copyright NGV 1999-2017
webmaster@geologischevereniging.nl