NGV-Geonieuws 39 artikel 304

NGV-Geonieuws: elektronisch geologisch tijdschrift


15 Februari 2003, jaargang 5 nr. 4 artikel 304

Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon
Geologisch Instituut, Adam Mickiewicz Universiteit, Poznan (Polen)

Dit artikel is onderdeel van NGV-Geonieuws uitgave 39! Op de huidige pagina is alleen artikel 304 te lezen.

<< Vorig artikel: 303 | Volgend artikel: 305 >>

304 Voorspelling van aardbevingen onder continenten extra moeilijk
Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon

Klik hier voor alle artikelen over Structurele geologie, (Plaat)tektoniek & Aardbevingen !     Klik hier om dit artikel af te drukken !

James Jackson, een geoloog van de Universiteit van Cambridge (Engeland), heeft argumenten aangedragen die een heel nieuw licht werpen op aardbevingen die hun oorsprong (hypocentrum) onder een continent hebben: dergelijke aardbevingen zouden altijd ondiep plaatsvinden, in de aardkorst. Daarmee zou hun ontstaan fundamenteel afwijken van die van bijna alle aardbevingen onder de oceanen, want die zouden volgens de huidige inzicht hun oorsprong vinden in bewegingen in de aardmantel.

Jacksons ideeŽn worden in vakkringen zo belangrijk geacht dat ze in het gerenommeerde blad Nature zijn becommentarieerd door Simon Lamb, van de Universiteit van Oxford. Lamb wijst erop dat met de nieuwe hypothese sommige zaken helderder worden, maar dat andere zaken juist weer onbegrijpelijk worden. Zo wordt sinds de zestiger jaren algemeen aangenomen dat de continentbeweging een gevolg is van convectiestromen in de aardmantel. Daarbij worden de continenten als het ware meegesleurd op schollen aardkorst die op de rug van die convectiestromen ten opzichte van elkaar bewegen. Waar de schollen met elkaar botsen, kunnen aardbevingen ontstaan.

Jackson denkt echter dat bewegingen op het land een veel minder diepe oorzaak hebben, in de korst, en dus onafhankelijk optreden van de materiaalverplaatsingen in de aardmantel. Dat verklaart waarom er op de continenten veel aardbevingen optreden waar nauwelijks een patroon in is te ontdekken, terwijl de aardbevingen op de oceanen vrijwel alle plaatsvinden in de nauwe zones waar twee aardschollen elkaar raken. Ten aanzien van aardbevingen op de continenten was het idee dat de continentale korst niet moet worden beschouwd als een rigide massa, maar als een soort (zeer trage) vloeistof, waarin stromingspatronen optreden. De bewegingen langs breuklijnen op de continenten zouden in deze klassieke visie aangedreven worden door vloeibewegingen in de aardmantel.

Jackson, die overigens zelf betrokken is geweest bij de ontwikkeling van deze 'vloeistoftheorie', heeft nu een andere visie: bewegingen binnen de aardkorst zouden toch meer betrekking hebben op zich rigide gedragende blokken. Hij is tot die visie gekomen door nieuwe waarnemingen die de aardkorst en de bovenste aardmantel (lithosfeer) betreffen. Die schil is elastisch en reageert plaatselijk min of meer als een horizontaal georiŽnteerde springveer. Deze veer zou volgens een eerdere studie van de Himalayaís daar zoín 40 km in diameter moeten zijn, vrijwel gelijk aan de dikte van de aardkorst ter plaatse. Wordt de veer gebogen, dan treedt aan de buitenkant rek op, aan de binnenkant druk. Dat is precies wat er in Noord-India plaatsvindt: rek aan het aardoppervlak, samendrukking in de diepte. De grens daartussen ligt ongeveer halverwege de aardkorst. Dit patroon bewijst volgens Jackson dat de sterkte van de lithosfeer in de (droge) korst ligt; de waterhoudende bovenste mantel zou zwakker zijn.

De nieuwe hypothese biedt voor sommige problemen een elegante oplossing. Zo wordt duidelijk waarom het voorspellen van aardbevingen op de continenten zo moeilijk is.

Referenties:
  • Jackson, J., 2002. Strength of the continental lithosphere: time to abandon the jelly sandwich? GSA Today 12 (9): 4-9.
  • Lamb, S., 2002. Is it all in the crust? Nature 420, p. 130-131.

N.B.: een iets afwijkende versie van dit bericht werd onder de titel 'Aardbevingen zijn onder continenten minder voorspelbaar' geplaatst in de bijlage 'Wetenschap & Onderwijs' van NRC Handelsblad (23 november 2002).


Copyright © NGV 1999-2017
webmaster@geologischevereniging.nl