NGV-Geonieuws 43 artikel 320

NGV-Geonieuws: elektronisch geologisch tijdschrift


15 April 2003, jaargang 5 nr. 8 artikel 320

Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon
Geologisch Instituut, Adam Mickiewicz Universiteit, Poznan (Polen)

Dit artikel is onderdeel van NGV-Geonieuws uitgave 43! Op de huidige pagina is alleen artikel 320 te lezen.

<< Vorig artikel: 319 | Volgend artikel: 321 >>

320 Duinen van puur zout in Bolivia
Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon

Klik hier voor alle artikelen over Geomorfologie !     Klik hier om dit artikel af te drukken !

De Salar de Uyuni in Bolivia (de grootste zoutvlakte ter wereld) vertoont in een klein gebiedje duinen voor die geheel bestaan uit zoutkristallen die door de wind uit de vlakte zijn opgewaaid. De opgewaaide zoutdeeltjes vormen paraboolduinen, net zoals die door de wind vroeger zijn ontstaan langs de Nederlandse kust, en zoals ze nu ook veel in zandwoestijnen zoals de Sahara voorkomen. Zandduinen zijn gewone verschijnselen; een enkele maal zijn duinen aangetroffen van andere deeltjes, zoals gips (in de 'White Sands' in New Mexico), maar duinen van steenzoutkristallen (NaCl) waren tot nu toe niet bekend. De duinen die nu zijn aangetroffen, werden door een geoloog van de Universiteit van Aarhus (Denemarken), Johan Svendsen, ontdekt.

Wat betreft hun grootte zijn de duinen in de Salar de Uyuni niet te vergelijken met kust- of woestijnduinen. Ze worden niet veel meer dan 1,3 m lang, 70 cm breed en enkele decimeters hoog (ze hebben alle vrijwel gelijke afmetingen); het lijkt erop dat de duinen vroeger hoger zijn geweest, maar dat de wind ze ook weer heeft afgevlakt. Hun duidelijk halfcirkelvormige tot parabolische vorm is klassiek, mede doordat ze zelden met elkaar in contact komen. Dat geeft aan dat de wind ter plaatse vrijwel altijd uit dezelfde richting waait. Toch kan die wind niet de enige oorzaak zijn van de duinvorming, want dan hadden soortgelijke duinen zich ook op andere zoutvlaktes moeten ontwikkelen. Dat blijkt ook uit het feit dat van de reusachtige zoutvlakte (10.000 km2) slechts dit kleine (5 km2) gebiedje duinvorming vertoont (Svendsen sluit overigens niet uit dat er nog meer vergelijkbare veldjes zullen worden gevonden). Dat het bij de vorming en de preservatie van de duintjes niet alleen om wind gaat, blijkt ook uit het feit dat kennelijk een deel van het zout waaruit de duintjes zijn opgebouwd is opgelost, en daarna weer uitgekristalliseerd; daardoor zijn de duintjes nu als het ware gecementeerd.

Volgens de onderzoeker zijn de duintjes opgebouwd uit aan elkaar gekitte kristallen die opgewaaid worden vlak nadat ze zijn ontstaan op het contact van pekelplassen en lucht. Bij het herhaald opwaaien en neervallen vallen de zoutstukjes uiteen tot korrels van zandgrootte. Dit 'zoutzand' begint plaatselijk, waarschijnlijk om onregelmatigheden op het zoutoppervlak heen, duintjes te vormen. In het droge seizoen blijven de duintjes vooruit bewegen, waarbij ze langzaam aangroeien. In het nattere seizoen stijgt de waterspiegel tot aan het oppervlak en is verdere verstuiving onmogelijk. Door capillaire werking wordt pekel dan in de duinen opgezogen, waardoor cementatie plaatsvindt en verder voortschrijden (en dus ook aangroeien) onmogelijk wordt. In het weer volgende droge seizoen kan het bovenste gedeelte, dat te hoog was om via capillaire werking door pekel te worden bereikt en gecementeerd, door de wind worden weggeblazen. Zo blijven op den duur ter plaatse alleen 'onthoofde' duintjes van 1 jaar oud achter. Waar de grondwaterspiegel niet precies fluctueert tot bij het oppervlak, kan deze serie processen niet plaatsvinden, en worden dus geen duintjes gevormd, of ze blijven niet bewaard door latere verstuiving.

Referenties:
  • Svendsen, J.B., 2003. Parabolic halite dunes on the Salar de Uyuni, Bolivia. Sedimentary Geology 155, p. 147-156

N.B.: een iets afwijkende vorm van dit bericht werd onder de titel 'Duinen van puur zout in Bolivia ontstaan uit pekelplassen en wind' geplaatst in de bijlage 'Wetenschap en Onderwijs' van NRC Handelsblad (9 februari 2003).


Copyright NGV 1999-2017
webmaster@geologischevereniging.nl