NGV-Geonieuws 46 artikel 335

NGV-Geonieuws: elektronisch geologisch tijdschrift


1 Juni 2003, jaargang 5 nr. 11 artikel 335

Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon
Geologisch Instituut, Adam Mickiewicz Universiteit, Poznan (Polen)

Dit artikel is onderdeel van NGV-Geonieuws uitgave 46! Op de huidige pagina is alleen artikel 335 te lezen.

<< Vorig artikel: 334 | Volgend artikel: 336 >>

335 Abrupte klimaatveranderingen kwamen vaak voor
Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon

Klik hier voor alle artikelen over (Paleo)Klimaat ! Klik hier voor alle artikelen over Sedimentologie !     Klik hier om dit artikel af te drukken !

In het niet zo verre geologische verleden van de aarde kwamen snelle klimaatveranderingen frequent voor. Aanzienlijke veranderingen vonden vaak zelfs plaats binnen een periode van tien jaar. Dat blijkt uit een analyse door Poolse onderzoekers van de afzettingen. Die afzettingen werden onderzocht op stuifmeel, het voorkomen van stabiele isotopen, de mineralogische samenstelling en de chemische karakteristieken.


BOORKERN UIT HET MEER MET JAARGELAAGDHEID. ZWARTE ELLIPS GEEFT DE OVERGANG VAN PLEISTOCEEN NAAR HOLOCEEN AAN (CA. 9550 v. CHR.)

In het Gosciaz-meer bouwden zich op de bodem dunne laagjes op, die dankzij het daarin bewaard gebleven organische materiaal te dateren zijn met koolstof-14. Die dateringen maakten het mogelijk om, aan de hand van de karakteristieken van de afzettingen, de ontwikkelingen van het klimaat te reconstrueren met een oplossend vermogen van 1-4 jaar. De onderzoekers beperkten zich bij hun onderzoek tot het niveau van de sedimenten rondom 9550 v. Chr., toen - aan het einde van de laatste ijstijd - binnen enkele tientallen jaren een aanzienlijke temperatuurstijging optrad. Hoe dat gebeurde, of dat geleidelijk of in schoksgewijze stappen plaatsvond, en of ook bijv. andere klimaatfactoren (zoals regenval) op soortgelijke wijze veranderden, was tot nu toe niet goed bekend. Het nu uitgevoerde onderzoek geeft voor centraal Europa de eerste gedetailleerde gegevens. Deze gegevens kunnen volgens de onderzoekers bijdragen aan een beter begrip van de veranderingen van het klimaat die momenteel wereldwijd lijken plaats te vinden.

Voorafgaand aan de periode van temperatuurstijging, blijkt een fase te hebben bestaan waarin ‘s winters de neerslag toenam, terwijl die ‘s zomers juist afnam. Dit duurde ongeveer 30 jaar (9600-9570 v.Chr.). In totaal nam de neerslag af, waardoor zowel de waterspiegel in het meer als de grondwaterspiegel in de directe omgeving daalde. Omstreeks 9570 v.Chr. werd het klimaat even veel natter maar direct daarna juist droger, gelijktijdig met het begin van een temperatuurstijging (9570-9550 v.Chr.). In deze fase viel vooral 's winters weinig neerslag. De toename van de temperatuur betrof vooral de winters; 's zomers was van de klimaatverbetering nog weinig of niets te merken. Op deze fase volgde een tweede (9550-9510 v.Chr.) waarin ook de zomers warmer werden. Zowel de zomers als de winters werden plotseling veel natter; daardoor kwam er een einde aan de daling van de waterspiegel in het meer en van de grondwaterspiegel. Gedurende de daarop volgende 70 jaar (9510-9440 v.Chr.) was het veel droger en zakte de waterspiegel van het meer (evenals waarschijnlijk de grondwaterspiegel) opnieuw. Opvallend is dat de bioproductiviteit in het meer (d.w.z. de hoeveelheid organismen) toen zeer groot was.

Binnen niet meer dan 160 jaar zijn dus aanzienlijke veranderingen in het klimaat opgetreden; het meest opvallende, benadrukken de onderzoekers, is echter dat de veranderingen van het ene naar het andere klimaattype steeds zo snel plaatsvonden (altijd binnen 10 jaar). Ze tekenen daarbij aan dat in de huidige klimaatmodellen zelden of nooit wordt uitgegaan van processen die het klimaat op zo korte termijn zo drastisch kunnen veranderen; in het geologisch verleden waren dat kennelijk normale veranderingstermijnen. De huidige klimaatmodellen zullen daarom moeten worden aangepast.

Referenties:
  • Ralska-Jasiewiczowa, M., Goslar, T., Rózanski, K., Wacnik, A., Czernik, J. & Chróst, L., 2003. Very fast environmental changes at the Pleistocene/Holocene boundary, recorded in laminated sediments of Lake Gosciaz, Poland. Palaeogeography, Palaeoclimatology, Palaeoecology 193, p. 225-247.

N.B.: een iets afwijkende vorm van dit bericht werd onder de titel 'Klimaatverandering deed zich vroeger vaak en abrupt voor' geplaatst in de bijlage 'Wetenschap en Onderwijs' van NRC Handelsblad (26 april 2003).

Afbeelding beschikbaar gesteld door Tomasz Goslar.


Copyright © NGV 1999-2017
webmaster@geologischevereniging.nl