NGV-Geonieuws 3 artikel 34

NGV-Geonieuws: elektronisch geologisch tijdschrift


1 Juni 1999, jaargang 1 nr. 3 artikel 34

Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon
Geologisch Instituut, Adam Mickiewicz Universiteit, Poznan (Polen)

Dit artikel is onderdeel van NGV-Geonieuws uitgave 3! Op de huidige pagina is alleen artikel 34 te lezen.

<< Vorig artikel: 33 | Volgend artikel: 35 >>

34 In het Laat-Krijt waren polen niet met ijs bedekt
Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon

Klik hier voor alle artikelen over (Dino)sauriers ! Klik hier voor alle artikelen over (Paleo)Klimaat ! Klik hier voor alle artikelen over Paleontologie, Fossielen & Uitstervingen !     Klik hier om dit artikel af te drukken !

Van het Laat-Krijt was al geruime tijd bekend dat het klimaat aanzienlijk warmer was dan nu, maar men nam aan dat de poolgebieden toch voortdurend - of op zijn minst 's winters - met ijs waren bedekt. De recente vondst van fossiele fragmenten van een champosauriėr op het Axel-Heiberg-eiland in het Canadese poolgebied heeft het beeld van het klimaat gedurende tenminste een deel van het Laat-Krijt drastisch gewijzigd. Weliswaar waren er enkele fossielen gevonden die een hogere temperatuur mogelijk maakten, maar daarbij ging het toch steeds om diergroepen (onder andere schildpadden) die ook tijdelijk temperaturen onder het vriespunt kunnen verdragen. De nu aangetroffen resten, die sterk overeenkomen met soortgelijke fragmenten van het geslacht Champosaurus dat uit het Laat-Krijt en het Paleoceen van gebieden op lagere breedte bekend is, laten echter weinig twijfel meer bestaan. Van de champosauriėrs is namelijk bekend dat het om koudbloedige dieren ging. Omdat Champosaurus deels in het water leefde (het was een reptielachtig roofdier dat zijn prooien vooral in meren en rivieren ving), wordt het uitgesloten geacht dat het vorstperioden kon overleven.

De opvallend hoge temperatuur gedurende het Laat-Krijt was al eerder vastgesteld in veel andere gebieden. Ook was bekend dat relatief hoge temperaturen tot op hoge breedte voorkwamen. Zo staat vast, op basis van fossiele restanten van bomen, dat op 82 N.B. omstreeks dezelfde tijd geen permafrost (permanent bevroren bodem) voorkwam. De vondst van talrijke botfragmenten van minimaal 20 champsauriėrs (met exemplaren die tot 2,4 m lang waren), die betrekkelijk nauw aan de huidige krokodillen verwant zijn, geeft aan dat op hun vindplaats (die destijds volgens paleomagnetische gegevens op 68-76 N.B. moet hebben gelegen) de gemiddelde temperatuur van de koudste maand niet lager kan zijn geweest dan ca. 5,5°C, dat de gemiddelde jaartemperatuur minimaal 14°C moet hebben bedragen, en dat het in de warmere maanden waarschijnlijk zo'n, 25-35°C is geweest. Dit betekent dat ook het 'echte' noordpoolgebied veel warmer moet zijn geweest dan thans. Volgens de onderzoekers betekent dit niet per definitie dat ook in tropische gebieden de temperatuur veel hoger moet zijn geweest. Zij schrijven de hoge temperatuur in het arctische gebied voor het interval waaruit de fossielen stammen (92 tot 86 miljoen jaar geleden) toe aan een broeikaseffect dat werd veroorzaakt door een periode van sterke vulkanische activiteit.

Een paleobioloog van het Smithsonian Institution tekent echter aan dat de nieuwe gegevens de reeds eerder door paleoklimatologen gemaakte opmerkingen versterken dat de huidige klimaatmodellen onvoldoende zijn om de temperatuurverdeling op aarde goed te beschrijven, en dat de geologie - hoe onvolledig de overgeleverde gegevens ook zijn - het belangrijkste hulpmiddel is om verfijningen in de modellen ten aanzien van het broeikaseffect te implementeren.

Referenties:
  • Huber, B.T., 1998. Tropical paradise at the Cretaceous poles? Science 282, p. 2199-2200. Tarduno, J.A., Brinkman, D.B., Renne, P.R., Cottrell, R.D., Scher, H. & Castillo, P., 1998. Evidence for extreme climatic warmth from Late Cretaceous Arctic vertebrates. Science 282, p. 2241-2244.

N.B.: een iets afwijkende versie van dit bericht werd onder de titel 'Temperatuur op polen bleef in Laat-Krijt altijd boven vriespunt' geplaatst in de bijlage 'Wetenschap & Onderwijs' van NRC Handelsblad (9 januari 1999).


Copyright © NGV 1999-2017
webmaster@geologischevereniging.nl