NGV-Geonieuws 47 artikel 343

NGV-Geonieuws: elektronisch geologisch tijdschrift


15 Juni 2003, jaargang 5 nr. 12 artikel 343

Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon
Geologisch Instituut, Adam Mickiewicz Universiteit, Poznan (Polen)

Dit artikel is onderdeel van NGV-Geonieuws uitgave 47! Op de huidige pagina is alleen artikel 343 te lezen.

<< Vorig artikel: 342 | Volgend artikel: 344 >>

343 Riffen sterven af door 'wolken' microorganismen
Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon

Klik hier voor alle artikelen over Biologie & Evolutie !     Klik hier om dit artikel af te drukken !

De talrijke koraalriffen die we uit het geologische verleden kennen, lijken vaak plotseling en zonder duidelijke reden te zijn afgestorven. Een van de redenen kan het passeren zijn geweest van een watermassa met microorganismen die zelf giftig waren of die giftige stoffen uitscheidden. Dat blijkt uit waarnemingen die onderzoekers hebben gedaan voor de kust van zuidwestelijk Florida.

Voor die kust dreef begin 2002 een 'wolk' van afwijkend water voorbij. De doorsnede door die watermassa bedroeg meer dan 100 km. Dat water bleek bij analyse grote hoeveelheden microscopisch kleine plantje (diatomeeŽn, kiezelwieren) te bevatten, die deels giftig waren, evenals veel opgeloste stoffen. Duikers die na het passeren van de 'wolk' monsters van twee riffen namen bij een eilandengroep (Florida Keys), ontdekten dat zoín 70% van het leven op de steenkoralen was verdwenen, dat het aantal koraalsoorten met ongeveer 40% was afgenomen, en dat de kolonies van sponzen bijna geheel afgestorven waren.

De 'wolk' was opgevallen op satellietbeelden, omdat hij op de beelden een zwarte kleur had. Die zwarte kleur werd volgens de onderzoekers veroorzaakt doordat zowel de microscopisch kleine plantjes als de opgeloste stoffen ervoor zorgen dat minder zonlicht dan normaal door het wateroppervlak wordt teruggekaatst. Ook lokale vissers hadden het bijzondere karakter van de 'waterwolk' opgemerkt, niet alleen vanwege de afwijkende kleur, maar ook omdat vissen de wolk leken te mijden. Het publiek reageerde daar bezorgd op, en het onderzoek van satellietfotoís was daar een direct gevolg van.

Het zwarte water was, voor zover bekend, een nieuw fenomeen. Overigens bestaat er al langer een soortgelijk fenomeen in de zee bij Florida (maar ook elders), namelijk het optreden van 'rood tij'. Ook dat verschijnsel is het gevolg van plantjes (dinoflagellaten), en van symbiotische organismen die gezamenlijk worden aangeduid als cyanobacteriŽn (vroeger sprak men wel van 'blauwalgen'); in Nederland treedt soms een soortgelijk verschijnsel op, en staat bekend als 'planktonbloei'. Rood tij is voor de kust van Florida een jaarlijks verschijnsel, met veel negatieve gevolgen, zoals het afsterven van vissen, het aantasten van koralen, en het veeroorzaken van huiduitslag en ademhalingsproblemen bij de mens. Het rood tij volgt bij Florida een route langs de kust van noord naar zuid, en iedereen is daaraan inmiddels gewend.

Het ongewone 'zwarte water' in 2002 was waarschijnlijk een gevolg van een bijzondere samenloop van omstandigheden. Winterstormen zorgden ervoor dat grote hoeveelheden zoet water uit de beroemde Everglades in de Bocht van Florida uitstroomden, en daarbij grote hoeveelheden voedingsstoffen zoals silicaten, fosfor en stikstof met zich meevoerden. Daardoor konden de zeer grote hoeveelheden diatomeeŽn ontstaan die het 'zwarte water' karakteriseerden. De zo gevormde hoeveelheid 'zwart water' circuleerde gedurende enkele maanden, meedraaiend met de klok, voor de kust van Florida, waarna de wolk zich langzaam zuidwaarts verplaatste naar de Florida Keys, om tenslotte tussen deze eilanden door in de Atlantische Oceaan uit te monden.

Welk effect het 'zwarte water' op langere termijn op de riffen zal hebben, is nog een vraagteken. Het lijkt echter zeker niet onmogelijk dat in de tijd waarin de koralen toch al onder druk staan (onder meer door de opwarming van het zeewater) diverse riffen zullen afsterven. En dat is mogelijk ook in het geologische verleden een oorzaak van afsterven geweest.

Referenties:
  • Hu, Ch., Hackett, K.E., Callahan, M.K., AndrťfouŽt, S., Wheaton, J.L., Porter, J.W. & Muller-Karger, F.E., 2003. The 2002 ocean color anomaly in the Florida Bight: a cause of local coral reef decline? Geophysical Research Letters 30 (3), doi 10.1029/2002GL016479, p. 51-1 - 51-4.


Copyright © NGV 1999-2017
webmaster@geologischevereniging.nl