NGV-Geonieuws 48 artikel 346

NGV-Geonieuws: elektronisch geologisch tijdschrift


1 Juli 2003, jaargang 5 nr. 13 artikel 346

Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon
Geologisch Instituut, Adam Mickiewicz Universiteit, Poznan (Polen)

Dit artikel is onderdeel van NGV-Geonieuws uitgave 48! Op de huidige pagina is alleen artikel 346 te lezen.

<< Vorig artikel: 345 | Volgend artikel: 347 >>

346 IJsrivieren op Antarctica stromen sneller na afbrokkelen van ijsshelf
Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon

Klik hier voor alle artikelen over Glaciologie !     Klik hier om dit artikel af te drukken !

De stroming van gletsjers is, net als die van zogeheten ijsrivieren op een landijskap (langgerekte zones van relatief snelbewegend ijs), niet gelijkmatig. Er zijn snelheidsverschillen tussen bodem en top, evenals tussen midden en zijkanten, maar er treden ook in de tijd veranderingen op. Een van de merkwaardigste verschijnselen daarbij is het optreden van 'golfkammen' (in het Engels: surges). Deze vormen een lokale verhoging van het ijsoppervlak, die zich - net als in zee - sneller verplaatst dan het ijs zelf; bij gletsjers en ijsrivieren gebeurt dat steeds 'stroomafwaarts'. De dynamica achter dit proces is nog niet goed begrepen (metingen in en onder het ijs zijn vanwege de zich verplaatsende ijsmassa nu eenmaal moeilijk), maar het proces zelf is redelijk goed bekend.

Deze ijsgolven lijken vooral op te treden in perioden dat het ijs zich sneller beweegt dan anders. Er kan daarbij in betrekkelijk korte tijd een grote hoeveelheid ijs worden verplaatst. Over het hoe en waarom is in de laatste jaren veel gedebatteerd, omdat via de ijsgolven veel ijs vanuit het centrum van een ijskap naar de randen kan worden verplaatst. En dat is weer van belang omdat het ijs aan de randen kan afsmelten. Wanneer genoeg ijs van bijv. Antarctica smelt, leidt dat tot een zeespiegelstijging die voor tal van kustgebieden rampzalig kan zijn.

Een van de vragen die zich voordoen is of de ijsgolven de hele situatie langs de randen (en bij Antarctica gaat het dan om de 'ijsshelf', dat is het ijs dat op de zee drijft maar vast zit aan - en gevoed wordt door - de landijskap) instabieler maken en daardoor bijdragen aan desintegratie van de ijsshelf, of dat het juist de desintegratie van de ijsshelf is (bijv. door versnelde afsmelting als gevolg van een stijging van de water- en luchttemperatuur) die ervoor zorgt dat de ijsrivieren niet langer min of meer worden geblokkeerd, zodat ze sneller gaan stromen, waarbij dan ook ijsgolven zouden kunnen ontstaan.

Twee Argentijnse onderzoekers hebben de ontwikkelingen geanalyseerd voor een deel van de West-Antarctische ijskap. Ze vonden dat de gletsjers die de Larsen ijsshelf voeden (dat is een ijsshelf die in 1995 grotendeels in stukken brak) al duidelijk verstoord waren voordat de ijsshelf uiteenviel. Het gaat daarbij om de Boydell, de Sjögren, de Edgeworth, de Bombardier en de Drygalski gletsjers. Uit satellietbeelden blijkt dat er op al die gletsjers sprake moet zijn geweest van ijsgolven. Dat concluderen de onderzoekers op basis van grote ijsmassa’s die hoog tegen dalwanden 'aangeplakt' zitten, op niveaus die de gletsjer gedurende zijn normale beweging nooit bereikt. De desbetreffende ijsmassa’s zijn, op de kam van een ijsgolf, kennelijk vastgelopen op uitstekende, ruwe delen van de dalwand, en daarop blijven steken toen de golf zich verder stroomafwaarts verplaatste. In feite niet anders dan zwerfvuil dat bij een overstroming van uiterwaarden in de toppen van de daar groeiende bomen blijft hangen.

De onderzoekers concluderen daaruit dat het niet de ijsgolven kunnen zijn ontstaan doordat de ijsstromen bij hun uitmonding in zee niet langer werden geblokkeerd door het ijs van een ijsshelf. Het is mogelijk dat de ijsgolven de desintegratie van de ijsshelf hebben bevorderd (of zelfs veroorzaakt), maar dat is met de gevonden aanwijzingen niet bewezen.

Referenties:
  • Angelis, H. de & Skvarca, P., 200-3. Glacier surge after ice shelf collapse. Science 299, p. 1560-1562.


Copyright © NGV 1999-2017
webmaster@geologischevereniging.nl