NGV-Geonieuws 49 artikel 353

NGV-Geonieuws: elektronisch geologisch tijdschrift


15 Juli 2003, jaargang 5 nr. 14 artikel 353

Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon
Geologisch Instituut, Adam Mickiewicz Universiteit, Poznan (Polen)

Dit artikel is onderdeel van NGV-Geonieuws uitgave 49! Op de huidige pagina is alleen artikel 353 te lezen.

<< Vorig artikel: 352 | Volgend artikel: 354 >>

353 Romeinse ruÔne geeft beeld van opeenvolgende aardbevingen
Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon

Klik hier voor alle artikelen over Archeologie ! Klik hier voor alle artikelen over Structurele geologie, (Plaat)tektoniek & Aardbevingen !     Klik hier om dit artikel af te drukken !

Van de zuidelijke Apennijnen is uit historische bronnen bekend dat ze al sinds het begin van onze jaartelling door veel aardbevingen zijn getroffen. Onderzoek van een aan Hercules gewijd heiligdom bij Campochiaro toont aan dat dat ook eerder het geval is geweest. Het onderzoek toont zelfs aan met welke snelheid zich ter plaatse een breuk ontwikkelde.

Het bergachtige Samnium (een streek in de omgeving van Benevento) is een van de seismisch meest actieve gebieden van ItaliŽ. Gedetailleerde bronnen gaan ongeveer acht eeuwen terug, maar van de Middeleeuwen en de klassieke Romeinse oudheid is weinig bekend, ook wat betreft het optreden van aardbevingen. Onderzoek aan oude gebouwen om de seismische geschiedenis van het gebied te reconstrueren is, in tegenstelling tot op veel andere plaatsen in de Apennijnen, nooit eerder uitgevoerd. Zeer geschikt daarvoor blijken nu de ruÔnes en funderingen van het aan Hercules gewijde heiligdom, dat in de vierde eeuw voor Christus werd gebouwd en dat tot de vierde of vijfde eeuw na Christus nog druk werd bezocht.

In de ruÔnes zijn muren en funderingen ontzet op een wijze die steeds verder verergerde door opeenvolgende aardbevingen. De eerste die het gebouw duidelijk beschadigde dateert van de derde eeuw voor Christus. Dat blijkt uit de beschadigde en onbeschadigde delen, waarvan de ouderdom bekend is: sommige rechthoekige vertrekken dateren uit de vierde eeuw v.Chr., een zuilenhal uit de derde eeuw v.Chr., de stenen muur rondom het complex en een monumentale (nooit afgebouwde) poort van ca. 290 v.Chr., en een grote tempel van ongeveer 130 v.Chr. die over de gebouwen uit de vierde en derde eeuw is heen gebouwd.

Tot nu toe was van de eerste aardbeving niets uit historische bronnen of uit seismische inventarisaties bekend. Verdere aantasting van het gebouw vond plaats door de catastrofale aardbevingen (beide met een kracht van meer dan 6,5) van 1456 (12.000-70.000 doden) en 1805 (5000 doden), die uit historische bronnen goed bekend zijn.

In een voor dat doel gegraven sleuf van twee meter diep werd het geologische effect dat de aardbevingen hebben bewerkstelligd aangetoond. De sleuf werd gesitueerd door een breuklijn die vlak langs het heiligdom loopt. In de afzettingen was de breuk goed zichtbaar; hij loopt niet door tot aan het aardoppervlak, maar wordt als het ware afgedekt door sedimenten die na de laatste aardbeving gevormd zijn. De breuk geeft een verplaatsing te zien van ongeveer 110 cm. De onderzoekers concluderen dat de beweging langs de breuklijn tussen de derde eeuw voor Christus gemiddeld 0,9 mm per jaar moet hebben bedragen, maar dat het merendeel van die verplaatsing tijdens de drie grote aardschokken moet hebben plaatsgevonden. Op grond van de verstoringen menen ze dat de aardschok uit de derde eeuw voor Christus een kracht moet hebben gehad van ongeveer 6,7 dus net zo sterk was als de beving van 1456 die zoveel dodelijke slachtoffers maakte.

Referenties:
  • Galli, P. & Galadini, F., 2003. Disruptive earthquakes revealed by faulted archaeological relics in Samnium (Molise, southern Italy). Geophysical Research Letters 30 (5) 1266, doi 10.1029/2002GL016456, p. 70-1 - 70-4.

N.B.: een iets afwijkende vorm van dit bericht werd onder de titel 'Aan Hercules gewijd heiligdom in ItaliŽ onthult aardbevingen' geplaatst in de bijlage 'Wetenschap en Onderwijs' van NRC Handelsblad (24 mei 2003).


Copyright © NGV 1999-2017
webmaster@geologischevereniging.nl