NGV-Geonieuws 49 artikel 354

NGV-Geonieuws: elektronisch geologisch tijdschrift


15 Juli 2003, jaargang 5 nr. 14 artikel 354

Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon
Geologisch Instituut, Adam Mickiewicz Universiteit, Poznan (Polen)

Dit artikel is onderdeel van NGV-Geonieuws uitgave 49! Op de huidige pagina is alleen artikel 354 te lezen.

<< Vorig artikel: 353 | Volgend artikel: 355 >>

354 Jaarringen in Mexicaanse den weerspiegelen vulkanische uitbarsting in 1913
Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon

Klik hier voor alle artikelen over Biologie & Evolutie ! Klik hier voor alle artikelen over Vulkanologie !     Klik hier om dit artikel af te drukken !

Oude bomen worden niet alleen gebruikt voor dateringen via de koolstof-14 methode, maar ook via de dikteverschillen van de opeenvolgende jaarringen (dendrochronologie). Die jaarringen weerspiegelen de mate waarin de omstandigheden gunstig voor groei waren. De belangrijkste parameter daarbij is het klimaat of - op kortere termijn - het weer. Een extreem donker of droog seizoen levert bijvoorbeeld veelal een dunne jaarring op.


EEN DUNNE GROEIRING IN PINUS HARTWEGII WEERSPIEGELT HET DOOR DE ERUPTIE TIJDELIJK VERSLECHTERDE GROEISEIZOEN VAN 1913

De groeiomstandigheden worden niet alleen bepaald door atmosferische processen, maar ook door lokale factoren. Bekend is dat grote vulkaanuitbarstingen - door de hoeveelheid stof die ze uitstoten, waardoor een deel van het zonlicht wordt tegengehouden - een of enkele seizoenen kunnen leiden tot verminderde diktegroei. Daarbij is opvallend dat de boom vaak in het jaar volgend op de slechte omstandigheden extra hard groeit. Dat betekent dus dat een extra dikke jaarring volgt op een uitzonderlijk dunne jaarring

Dat is precies wat een team van Amerikaanse en Mexicaanse onderzoekers vond toen ze het hout van een aantal exemplaren van een kleine, alleen in de bergen groeiende dennensoort (Pinus hartwegii) uit Mexico analyseerden. De dennen waren afkomstig van Nevado de Colima, in het meest westelijke deel van een jonge vulkanische gordel in Mexico.

Uit de dateringen blijkt dat de dennen in het begin van de 20e eeuw groeiden, en dat ze allemaal een uitzonderlijk dunne jaarring hebben voor 1913. In 73% van de onderzochte bomen was de dikte van de groeiringen uit 1913 en 1914 30% (of meer) geringer dan in andere jaren, maar er zijn zelfs bomen waarin de afname 83% bedraagt. In representatieve exemplaren is de jaarring minder dan een tiende millimeter dik. In 22 bomen is de jaarring van 1923 zelfs geheel afwezig, en dat geldt voor de jaarring van 1914 voor 8 bomen. De jaarring van 1915 is daarentegen steeds uitzonderlijk dik.

De slechte omstandigheden waaraan de dennen in 1913 blootstonden, moeten volgens de onderzoekers zonder enige twijfel worden toegeschreven aan de heftige uitbarsting van de Volcán de Fuego ('vulkaan van het vuur'), die in januari 1913 optrad. Het was een van de heftigste erupties van de bijna 4000 m hoge vulkaan sinds omstreeks 1500. Dat wil wel wat zeggen, want de vulkaan is een van de meest actieve of het Noord-Amerikaanse continent. De vulkaan, die 7,7 km ten zuiden van het gebied ligt waar de onderzochte monsters vandaan komen, stootte een hoeveelheid as uit die verspoelde, en die nu een pakket vormt dat maximaal 40 cm dik is, maar dat het gehele gebied tot zo’n 15 km rondom de vulkaan afdekt met een laag van minimaal 15 cm; in deze laag komen ook talrijke vulkanische bommen voor. Luchtfoto’s tonen dat de vulkaan bij de explosieve uitbarsting zijn top verloor: hij is nu bijna 100 m lager dan voor de uitbarsting, en zijn top is nu onregelmatig van vorm.

Dat deze zware uitbarsting zo’n effect op de boomgroei had, komt primair door de grote hoeveelheid stof die plaatselijk hoog de lucht in werd geblazen. Het langdurig blijven neerdwarrelen van fijne asdeeltjes belemmerde de fotosynthese, maar ook werden huidmondjes verstopt, waardoor de gasuitwisseling tussen de bomen en de atmosfeer belemmerd werd. De op de grond neergekomen as heeft bovendien waarschijnlijk water en voedingsstoffen tijdelijk vastgehouden.

Referenties:
  • Biondi, F., Galindro Estrada, I., Gavilanez Ruiz, J.C. & Elizalde Torres, A., 2003. Tree growth response to the 1913 eruption of Volcán de Fuego de Colima, Mexico. Quaternary Research 59, p. 293-299.

Afbeelding welwillend ter beschikking gesteld door Franco Biondi (Universiteit van Nevada).


Copyright © NGV 1999-2017
webmaster@geologischevereniging.nl