NGV-Geonieuws 51 artikel 361

NGV-Geonieuws: elektronisch geologisch tijdschrift


15 Augustus 2003, jaargang 5 nr. 16 artikel 361

Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon
Geologisch Instituut, Adam Mickiewicz Universiteit, Poznan (Polen)

Dit artikel is onderdeel van NGV-Geonieuws uitgave 51! Op de huidige pagina is alleen artikel 361 te lezen.

<< Vorig artikel: 360 | Volgend artikel: 362 >>

361 Mogelijk geen aardkorst nabij rug in Noordelijke IJszee
Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon

Klik hier voor alle artikelen over Structurele geologie, (Plaat)tektoniek & Aardbevingen !     Klik hier om dit artikel af te drukken !

Er bestaan nabij de Gakkel-Rug in de Noordelijke IJszee mogelijk plaatsen waar geheel geen aardkorst aanwezig. Dat is een van de verrassende bevindingen van onderzoek dat is uitgevoerd aan boord van twee ijsbrekers die voor wetenschappelijk onderzoek waren uitgerust in het kader van de Arctic Mid-Ocean Ridge Expedition (AMORE). Dat er mogelijk plaatsen zijn waar de aardmantel in feite de zeebodem vormt, bleek uit gesteentemonsters die werden opgedregd: die hadden vaak de samenstelling van de aardmantel. Daarentegen waren monsters met een basaltische samenstelling - zoals te verwachten op een aangroeiende oceaanbodem - plaatselijk juist zeer schaars.

De Gakkel-Rug is een van de midoceanische ruggen waar door opstuwing van magma nieuwe (basaltische) aardkorst wordt gevormd. Deze rug bleek niet helemaal 'dood', zoals door sommige onderzoekers werd verondersteld. Wel blijkt de activiteit bij deze rug relatief gering: bij geen enkele midoceanische rug gaat de zijdelingse aangroei van aardkorst (0,3-1,0 cm per jaar aan beide zijden) zo langzaam; de gemiddelde aangroeisnelheid bedraagt ca. 6 cm/jaar. De aangroeisnelheid is van belang omdat daarmee enkele andere eigenschappen samenhangen, waaronder de opbouw van de oceanische korst alsmede de aard en verspreiding van onderzeese heetwaterbronnen.

Onderzoekers hadden op basis van onder meer deze gegevens voorspeld dat het via de rug uitgestoten volume magma nog verder zou afnemen, omdat bij voortgaande uitbreiding naar het oosten het materiaal zou moeten opwellen uit een zone waar een relatief koud 'deksel' op de aardmantel ligt, waardoorheen weinig magma naar boven kan 'ontsnappen'. Ook verwachtten de onderzoekers dat er weinig hydrothermale activiteit zou zijn, en al bijna helemaal niet waar de laterale aangroei van de oceaanbodem extreem langzaam plaatsvindt. Beide aannames bleken onjuist. Zo blijkt dat de toevoer van vers magma uit het binnenste der aarde weliswaar zeer gering is in het centrale deel van de rug, maar dat er zowel verder naar het oosten als verder naar het westen sprake is van 'robuuste' opwellingen. Ten aanzien van de hydrothermale activiteit was de verrassing nog groter: die behoort tot de heftigste van alle tot nu toe onderzochte midoceanische ruggen. De onderzoekers vermoeden nu dat dit een gevolg is van de sterk lokaal geconcentreerde vulkanische structuren, waar activiteit ook langdurig kan aanhouden.

Nog niet duidelijk is waarom de Gakkel-Rug zulke uitzonderlijke kenmerken vertoont. Waarschijnlijk hangen die samen met de merkwaardige positie van de rug. Die ligt op ongeveer 5 km onder zeeniveau, het dubbele van de gemiddelde waarde. Dat betekent (uit het oogpunt van stabiliteit) dat de aardkorst ter plaatse ongewoon dun moet zijn; dat zou een gevolg kunnen zijn van enerzijds relatief lage temperaturen in de aardmantel en anderzijds de onregelmatige en soms extreem langzame aangroei van nieuwe korst.

Referenties:
  • Jokat, W., Ritzmann, O., Schmidt-Aursch, M.C., Drachev-S., Gauger, S. & Snow, J., 2003. Geophysical evidence for reduced melt production on the Arctic ultraslow Gakkel mid-ocean ridge. Nature 423, p. 962-965.
  • Klein, E.M., 2003. Spread thin in the Arctic. Nature 423, p. 932-933.
  • Michael, P.J., Langmuir, C.H., Dick, H.J.B., Snow, J.E., Goldstein, S.L., Graham, D.W., Lehnert, K., Kurras, G., Jokat, W., Mühe, R. & Edmonds, H.N., 2003. Magmatic and amagmatic seafloor generation at the ultraslow-spreading Gakkel ridge, Arctic Ocean. Nature 423, p. 956-961.

N.B.: een iets afwijkende vorm van dit bericht werd onder de - volstrekt onjuiste - titel 'Mid-oceanische rug in IJszee heeft mogelijk geen aardkorst' geplaatst in de bijlage 'Wetenschap en Onderwijs' van NRC Handelsblad (28 juni 2003).


Copyright © NGV 1999-2017
webmaster@geologischevereniging.nl