NGV-Geonieuws 53 artikel 370

NGV-Geonieuws: elektronisch geologisch tijdschrift


15 September 2003, jaargang 5 nr. 18 artikel 370

Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon
Geologisch Instituut, Adam Mickiewicz Universiteit, Poznan (Polen)

Dit artikel is onderdeel van NGV-Geonieuws uitgave 53! Op de huidige pagina is alleen artikel 370 te lezen.

<< Vorig artikel: 369 | Volgend artikel: 371 >>

370 Spinnen vingen prooi al in Krijt met web
Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon

Klik hier voor alle artikelen over Paleontologie, Fossielen & Uitstervingen !     Klik hier om dit artikel af te drukken !

Niet alle spinnen vangen hun prooi via een web met kleverige draden. De spinnen die dat wel doen, behoren tot de superfamilie van de Araneoidea. Het kleverige web is tegelijk hun meest karakteristieke gezamenlijke kenmerk. Dat levert natuurlijk wel problemen op bij de determinatie van fossiele exemplaren; want daarvan is uiteraard niet na te gaan wat voor soort web ze maakten; áls ze al een web maakten. Fossiele spinnenwebben zijn bovendien zeer zeldzaam: het oudst bekende exemplaar stamt uit het Midden-Devoon (410 miljoen jaar geleden), maar was geen web met kleverige draden, en kan daarom niet zijn gemaakt door een soort die tot de Araneoidea behoorde.


(a) DE SPINNENDRAAD IN AMBER (maatbalkje 0,5 mm) (b en c) MET DETAILS VAN DE KLEVERIGE DRUPPELS (maatbalkje 0,1 mm)

Aan de andere kant zijn wel fossiele spinnen bekend die op basis van hun morfologische kenmerken tot deze superfamilie worden gerekend, maar van deze soorten is zelden het restant van een web gevonden. Dat geldt bijv. voor diverse gevonden fossiele spinnen uit het Vroeg-Krijt en voor een enkel exemplaar uit het Vroeg/Midden-Jura (190 miljoen jaar geleden). Het tot nu toe oudst bekende 'kleefweb' dateert uit het Eoceen (40 miljoen jaar geleden), en werd aangetroffen in een stuk barnsteen uit het Baltische gebied.

Nu is opnieuw een draad gevonden van een kleverig spinnenweb. Ook dit exemplaar werd aangetroffen in barnsteen, ditmaal uit Libanon, uit een barnsteenrijke laag nabij de plaats Jezzine, die ook barnsteen heeft opgeleverd waarin insecten gevangen zitten (dat zijn de oudste insecten die ooit in barnsteen zijn aangetroffen). De laag waarin deze barnsteen gevonden wordt, stamt uit het Hauterivien (127-132 miljoen jaar geleden, dus Vroeg-Krijt) en is dus zo’n 90 miljoen jaar ouder dan het tot nu toe oudst bekende 'kleefweb'.

Op microscopische opnamen is duidelijk de draad van een spinnenweb te zien; deze vertoont een treffende gelijkenis met de draden die door de huidige Araneoidea worden gesponnen. De draad is ongeveer 3 micron dik (0,003 mm) en er zitten 38 druppels op met afmetingen van 7-29 micron. Ook de plaats van de druppels (22 per mm), hun afwisseling van grotere en kleinere druppels, hun langwerpige vorm, en hun overwegend semi-transparante karakter komen overeen met die van de kleverige druppels waarmee de huidige Araneoidea hun prooi in het web vangen. Een enkele druppel van de kleverige vloeistof (het kleverige karakter blijkt uit de vastgehechte deeltjes) is groter (tot 85 micron), waarschijnlijk doordat water uit de hars is opgenomen. Ook dat is kenmerkend: de 'kleefdruppels' van Araneoidea nemen gemakkelijk water op (vandaar de prachtige bedauwde spinnenwebben die we soms zien).

Omdat er maar een enkele draad in de barnsteen is aangetroffen, is het karakter van het web niet te achterhalen. Daarom durft de onderzoeker niet met zekerheid te zegen tot welke familie van de Araneoidea de maker van het fossiele web behoorde. Hij wijst er bovendien op dat het ook om de vertegenwoordiger kan gaan van een groep van de Aranoidea die inmiddels is uitgestorven. Maar in ieder geval staat nu wel vast dat deze superfamilie van 'kleefwebspinners' reeds in het Vroeg-krijt bestond.

Referenties:
  • Zschokke, S., 2003. Spider-web silk from the Early Cretaceous. Nature 424, p. 636-637.

Afbeelding welwillend ter beschikking gesteld door Samuel Zschokke, Department of Integrative Biology, University of Basel (Zwitserland).


Copyright © NGV 1999-2017
webmaster@geologischevereniging.nl