NGV-Geonieuws 53 artikel 372

NGV-Geonieuws: elektronisch geologisch tijdschrift


15 September 2003, jaargang 5 nr. 18 artikel 372

Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon
Geologisch Instituut, Adam Mickiewicz Universiteit, Poznan (Polen)

Dit artikel is onderdeel van NGV-Geonieuws uitgave 53! Op de huidige pagina is alleen artikel 372 te lezen.

<< Vorig artikel: 371 | Volgend artikel: 373 >>

372 Loofbomen kwamen in laatste 250 miljoen jaar veelvuldig voor aan de polen
Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon

Klik hier voor alle artikelen over Biologie & Evolutie ! Klik hier voor alle artikelen over Paleontologie, Fossielen & Uitstervingen !     Klik hier om dit artikel af te drukken !

De poolstreken waren in het verleden meestal warmer dan nu (we leven immers naar alle waarschijnlijkheid nu in een interglaciaal), mede omdat het atmosferisch gehalte aan CO2 hoger was dan het huidige. Het is dan ook geen wonder dat er in het geologisch verleden, juist in die warmere tijden met een hoog CO2-gehalte, veel meer planten in de polaire gebieden groeiden dan thans. Wel merkwaardig is dat ook loofbomen gedurende een groot deel van de afgelopen 250 miljoen jaar in polaire gebieden voorkwamen. Aan het eind van de zomer verliezen ze immers hun blad en gedurende de lange poolwinters kunnen ze dus niet hun mogelijkheid tot fotosynthese benutten. Bovendien verliezen ze met hun bladeren een hoeveelheid koolstof die ze uit de atmosferische CO2 hebben gehaald, evenals stoffen die ze aan de grond hebben onttrokken. Deze verliezen lijken, zeker in polaire gebieden, alleen maar nadelen te hebben; ze moeten dus op een andere wijze worden gecompenseerd.


EEN RECENT BOS MET SEQUOIA’S, VERGELIJKBAAR MET DE KRIJT-BOSSEN BIJ DE ZUIDPOOL

Onderzoekers van de Universiteit van Sheffield (Engeland) hebben geprobeerd het bladverlies te verklaren aan de hand van een experiment. Dat driejarig experiment moest in een kas plaatsvinden, want er zijn momenteel geen gebieden op aarde waar lange poolnachten voorkomen en toch de temperatuur hoog genoeg is voor de groei van de betrokken typen planten. Gedurende het experiment werden drie poolwinters (van absolute duisternis) van elk zes weken nagebootst, bij temperaturen van maximaal 5 °C vorst.

Het bos dat gedurende het Krijt op de zuidpool groeide, bestond uit soorten loof- en naaldbomen die inmiddels zijn uitgestorven, maar de onderzoekers hebben in hun plaats gekozen voor bomen waarvan de eigenschappen vergelijkbaar zouden zijn. Dat waren drie soorten die hun bladeren ’s winters verliezen (Metasequioa glyptostroboides, Taxodium distichum en Ginkgo biloba) en twee soorten die groen blijven (Sequioa sempervirens en Nothophagus cunninghamii). Alle bomen overleefden de drie 'Krijt' poolwinters.

Het onderzoek toonde aan dat het koolstofverlies van de groenblijvende bomen in de winter (als gevolg van interne verbranding) zeer gering was (1-2% van de koolstof die ze in de zomer opnamen). Bij de bladverliezende bomen was het verlies aan koolstof door interne verbranding geringer maar via het bladverlies ging 14-25% verloren. Dat betekent dat bladverlies dus ongunstig uitwerkt.

Op welke wijze de polaire loofbomen in het Krijt voor dit verlies werden gecompenseerd, hebben de onderzoekers (nog?) niet kunnen vaststellen. Ze vermoeden dat verschillen in waterhuishouding tussen loof- en naaldbomen een rol speelden, maar opperen dat ook lokale verschillen in bodemgesteldheid voldoende compensatie kunnen hebben geboden. Duidelijk is wel geworden dat de oude opvatting (dat loofbomen in poolgebieden in het geologisch verleden overgingen tot bladverlies in de winter om te voorkomen dat via die bladeren veel vocht door verdamping verloren zou gaan, terwijl er geen voordeel via fotosynthese tegenover stond) onjuist is.

Referenties:
  • Royer, D.L., Osborne, C.P. & Beerling, D.J., 2003. Carbon loss by deciduous trees in a CO2-rich ancient polar environment. Nature 424, p. 60-62.

Afbeelding (van onbekende fotograaf) welwillend ter beschikking gesteld door David J.Beerling, Department of Animal and Plant Sciences, University of Sheffield (Groot Brittannië).


Copyright © NGV 1999-2017
webmaster@geologischevereniging.nl