NGV-Geonieuws 54 artikel 376

NGV-Geonieuws: elektronisch geologisch tijdschrift


1 Oktober 2003, jaargang 5 nr. 19 artikel 376

Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon
Geologisch Instituut, Adam Mickiewicz Universiteit, Poznan (Polen)

Dit artikel is onderdeel van NGV-Geonieuws uitgave 54! Op de huidige pagina is alleen artikel 376 te lezen.

<< Vorig artikel: 375 | Volgend artikel: 377 >>

376 Stalagmiet maakt cycliciteit van klimaatfluctuaties duidelijk
Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon

Klik hier voor alle artikelen over Glaciologie ! Klik hier voor alle artikelen over (Paleo)Klimaat !     Klik hier om dit artikel af te drukken !

Gedurende de laatste ijstijd, het Weichselien, kwamen minstens 24 aanzienlijke en abrupte klimaatfluctuaties voor, die een cycliciteit vertonen van enkele duizenden jaren. Deze plotselinge klimaatfluctuaties, die bekend zijn uit diverse boorkernen (zowel in ijskappen als in diepzeesedimenten), staan bekend als Dansgaard-Oeschger gebeurtenissen. Hoewel hun voorkomen bijzonder regelmatig is in de boorkernen, is nooit duidelijk geweest of er ook buiten het traject van het laatste deel van het Weichselien werkelijk sprake was van cycliciteit. De reden voor die onduidelijkheid is simpel: voor het grootste deel van het Weichselien zijn geen goede dateringmogelijkheden voor ijs- of diepzeekernen. Absolute datering via C-14 reikt namelijk onvoldoende ver, en het tellen van jaarlaagjes in ijs- of diepzeepakketten is zo onnauwkeurig dat deze methode voor het grootste deel van het Weichselien een zo grote foutenmarge geeft dat weinig van een datering overblijft.

Bij de Dansgaard-Oeschger gebeurtenissen gaat het om wezenlijke fluctuaties: in diverse gevallen om temperatuurveranderingen van meer dan 10 C. Daarin komen de gegevens uit

de zogeheten GRIP en GISP boringen in de ijskap op Groenland volledig overeen met die uit boringen in de Middellandse Zee en het noorden van de Atlantische Oceaan. Zulke fluctuaties moeten ook merkbare effecten hebben gehad op het continent. Daarvan is echter weinig bekend, mede omdat vegetatieveranderingen (die via pollenonderzoek kunnen worden gereconstrueerd) tijd vergen en sterk van lokale omstandigheden afhangen.

Franse en Engelse onderzoekers hebben nu echter een duidelijk bewijs gevonden dat de Dansgaard-Oeschger gebeurtenissen ook op het Europese continent invloed hadden, althans op bijna 200 km landinwaarts van de Atlantische Oceaan. In Zuidwest-Frankrijk onderzochten ze een stalagmiet uit een grot bij Villars. Door de geleidelijke opbouw van zon stalagmiet zijn de omstandigheden gedurende de opbouw te volgen. Bovendien bleek de stalagmiet genoeg sporen van uranium te bevatten om een absolute radiometrische datering van de verschillende laagjes te krijgen op basis van de daarin aanwezige verhouding van de isotopen uranium-234 en thorium-230. Hieruit bleek dat de stalagmiet werd opgebouwd tussen 83.000 en 32.000 jaar geleden.

De afzonderlijke laagjes van de stalagmiet leenden zich voor analyse van de verhouding tussen de koolstofisotopen C-12 en C-13, alsook van de verhouding tussen de zuurstofisotopen O-16 en O-18. Op basis van deze twee verhoudingen in de vele opeenvolgende laagjes van de stalagmiet konden de onderzoekers tal van klimatologische ontwikkelingen reconstrueren. Zo konden onder meer de Dansgaard-Oeschger gebeurtenissen in dit traject worden teruggevonden. Verder geeft de analyse van de verhouding tussen de zuurstofisotopen onder meer aan door vergelijking met soortgelijke gegevens uit een grot in Isral dat het niet gaat om lokale variaties maar om klimaatfluctuaties op wereldschaal. De analyse van de verhouding tussen de koolstofisotopen geeft onder meer aan dat er in West-Europa vele drastische en snelle vegetatieveranderingen zijn opgetreden, wat zonder enige twijfel zijn weerslag heeft gehad op de evolutie van de mens en zijn geografische verspreiding. Een interessante bevinding in dit kader is dat in Zuidwest-Frankrijk een extreem koud klimaat moet hebben geheerst tijdens een relatief lange periode (67.400-61.200 jaar geleden). Wellicht de wetenschappelijk meest belangrijke conclusie van het onderzoek is echter dat de Dansgaard-Oeschger gebeurtenissen ook in het niet meer via C-14 dateerbare traject van het Weichselien (althans tot 83.000 jaar geleden) een cycliciteit vertonen die overeenkomt met die uit het laatste deel van die ijstijd.

Referenties:
  • Genty, D., Blamart, D., Ouahdi, R., Gilmour, M., Baker, A., Jouyel, J. & Van-Exter, S., 2003. Precise dating of Dansgaard-Oeschger climate oscillations in western Europe from stalagmite data. Nature 421, p. 833-837


Copyright NGV 1999-2017
webmaster@geologischevereniging.nl