NGV-Geonieuws 54 artikel 377

NGV-Geonieuws: elektronisch geologisch tijdschrift


1 Oktober 2003, jaargang 5 nr. 19 artikel 377

Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon
Geologisch Instituut, Adam Mickiewicz Universiteit, Poznan (Polen)

Dit artikel is onderdeel van NGV-Geonieuws uitgave 54! Op de huidige pagina is alleen artikel 377 te lezen.

<< Vorig artikel: 376 | Volgend artikel: 378 >>

377 Doden in Pompeď niet alleen door asregen, maar ook door modderstromen
Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon

Klik hier voor alle artikelen over Archeologie ! Klik hier voor alle artikelen over Vulkanologie !     Klik hier om dit artikel af te drukken !

In het jaar 79 na Christus vond er een catastrofale uitbarsting plaats van de Vesuvius. De Romeinse badplaats Pompeď werd door een dikke aslaag bedekt en veel mensen kwamen om. Over deze ramp is veel bekend door een verslag van Plinius de Jongere. Het blijkt nu echter dat er meer aan de hand is geweest dan een heftige 'regen' van as.


POMPEĎ

De uitbarsting van de Vesuvius begon op 24 augustus 79 om ongeveer 1 uur 's middags. Met explosief geweld werden fragmenten de lucht in geslingerd, samen met grote hoeveelheden stoom. De stoom was een gevolg van het stijgende, zeer hete magma, dat in contact kwam met grondwater, en mogelijk ook met water dat in de krater een kratermeer vormde. Deze explosie werd direct gevolgd door de uitstoot tot wel 20 km hoog van gassen die uit het magma vrijkwamen. Met deze kolom werden ook veel deeltjes (vulkanische as, met soms grotere fragmenten, de zogeheten vulkanische bommen) de lucht in geblazen. Het gevolg was dat een groot, ovaal gebied hoofdzakelijk ten zuiden van de vulkaan (vanwege de toen heersende wind) met een dik pakket puimsteenachtige as en bommen werd bedekt. Bij Pompeď was deze laag bijna drie meter dik. Die laag werd in twee dagen tijd - in twee afzonderlijke fasen - gevormd.

Tijdens al deze fasen vond er op tal van plaatsen - en vaak herhaaldelijk - nog een ander proces plaats, en ook Pompeď werd daardoor getroffen. Het gaat om een soort modderstromen die op de helling van de Vesuvius (en andere glooiende terreinen) konden ontstaan doordat de grote hoeveelheden uitgestoten waterdamp in de hogere luchtlagen afkoelden, en zorgden voor regenval. Daardoor raakte de bodem met verse as op veel plaatsen waterverzadigd, en begon te glijden. Zo ontstonden tal van modderstromen; die waren niet gevaarlijk door een hoge temperatuur (het ging vrijwel alleen om afgekoelde as en regenwater), maar wel doordat ze snel omlaag kwamen en zo’n kracht hadden dat ze bijna alles wat ze tegenkomen verwoestten. Pompeď werd waarschijnlijk door vier modderstromen getroffen. Ze vormen nu 1-3 m dikke, compacte lagen. Hier staken aan het eind van de uitbarsting alleen nog enkele hoge openbare gebouwen bovenuit.

Alle fasen van de uitbarsting maakten slachtoffers in Pompeď, waarvan er meer dan duizend zijn gevonden. Van de goed herkenbare lichamen zaten er 394 in de aslaag van 24 augustus en 650 in de as en de modderstromen van 25 augustus. Het betrekkelijk geringe aantal slachtoffers in de eerste aslaag wijst erop dat de meeste inwoners van de stad erin geslaagd moeten zijn tijdig een goed heenkomen te zoeken. De slachtoffers die op 25 augustus vielen, vielen bijna allen ten prooi aan de eerste modderstroom, die kennelijk volstrekt onverwachts kwam. Toch is het enkelen kennelijk gelukt om aan die eerste modderstroom te ontkomen, want enkele slachtoffers zijn niet in de eerste laag van dit type aangetroffen, maar in de volgende, soortgelijke laag. De houding van sommige lichamen wijst er zelfs op dat ze krampachtige pogingen hebben ondernomen om hoofd en borst vrij te houden toen de tweede modderstroom hen overspoelde.

Referenties:
  • Luongo, G., Perrotta, A., Scarpati, C., De Carolis, E., Patricelli, G. & Ciarallo, A., 2003. Impact of the AD 79 explosive eruption on Pompeii, II. Causes of death of the inhabitants inferred by stratigraphic analysis and areal distribution of the human casualties. Journal of Volcanology and Geothermal Research 126, p. 169-200.

N.B.: Een iets andere versie van deze bijdrage werd onder de titel 'Pompeďanen kwamen in 79 om door aslaag en door modderstroom' gepubliceerd in het wetenschapskarn van NRC Handelsblad van 6 september 2003

Afbeelding welwillend ter beschikking gesteld door Claudio Scarpati, Dipartimento di Geofysica e Vulcanologia, Universitŕ Federico II di Napoli, Napels (Italië).


Copyright © NGV 1999-2017
webmaster@geologischevereniging.nl