NGV-Geonieuws 55 artikel 382

NGV-Geonieuws: elektronisch geologisch tijdschrift


15 Oktober 2003, jaargang 5 nr. 20 artikel 382

Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon
Geologisch Instituut, Adam Mickiewicz Universiteit, Poznan (Polen)

Dit artikel is onderdeel van NGV-Geonieuws uitgave 55! Op de huidige pagina is alleen artikel 382 te lezen.

<< Vorig artikel: 381 | Volgend artikel: 383 >>

382 Enorme aardverschuiving in Tibet loopt goed af
Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon

Klik hier voor alle artikelen over Geomorfologie !     Klik hier om dit artikel af te drukken !

Op 9 april 2000 kwam langs de Zhamu-kreek in het zuidoosten van Tibet een massa stenen en sneeuw omlaag met een gezamenlijk volume van ongeveer 300 miljoen m3. De op een na grootst bekende aardverschuiving uit historische tijden (grote aardverschuivingen komen in Tibet overigens vaak voor). Bij de verschuiving kwam een wigvormig gesteentepakket van meer dan 100 miljoen m3 in beweging. In slechts tien minuten gleed de massa vanaf het beginpunt op 5520 m hoogte, over een afstand van 8 km, naar de dalbodem op 2190 m hoogte. Het afglijden gebeurde al direct heel snel (14 m/s) omdat de gesteenten op de plaats van oorsprong evenwijdig aan de bergwand waren gelaagd. Het snel afschuivende pakket nam los gesteente, ijs en sneeuw mee (in totaal ook zoŽn 100 miljoen m3), steeds de kreek volgend, die daar gemiddeld 30° helde. De massa botste tegen de dalwand op in de benedenloop, waardoor nog eens 110 miljoen m3 in beweging kwam. Het mengsel van steen en sneeuw veranderde tenslotte in een soort modderstroom, die pas in de Yigong (de rivier waarin de Zhamu-kreek uitmondt) tot rust kwam.


DE DAM IN DE YIGONG

Door de enorme massa steen en modder die in het dal van de Yigong terecht kwam, werd deze rivier volledig geblokkeerd door een natuurlijke dam van 60-100 m hoog, en van 2200-2500 m breed. Hierdoor ontstond een natuurlijk stuwmeer waarvan het waterniveau in 62 dagen steeg met 54 m. Doorbraak van de dam zou de levens bedreigen van ongeveer 4000 mensen. Daarom werd besloten het meer gecontroleerd te laten leeglopen door het graven van een geul bovenin de dam. De geul, van een kilometer lang en 24,1 m diep, werd voltooid op 3 juni, na het afgraven van 1,36 miljoen m3 stenen en grond. Het nog steeds stijgende water in het meer brak op 10 juni, via de geul, door de dam heen, waarbij de geul snel zo diep werd uitgeschuurd dat de bodem ervan vrijwel op gelijke hoogte kwam met de dalbodem van de Yigong.

Hierdoor ging de drainage van het meer snel. Op 11 juni werd bij de Tongmai-brug, 17 km stroomafwaarts, een afvoer gemeten van maximaal 120.000 m3 per seconde; het water stond toen 32 m boven de brug! Vijf verder stroomafwaarts gelegen bruggen (van max. 40 jaar oud), tal van wegen en communicatiekabels werden verwoest, maar er vielen geen slachtoffers te betreuren. Op 12 juni was ongeveer 3 km3 water uit het meer weggestroomd en herinnerde vooral de diep (tot de oorspronkelijke rivierbedding) uitgeschuurde geul in de dam aan de serie gebeurtenissen. Hoe heftig en verwoestend de drainage van het meer ook plaatsvond, toch moet worden vastgesteld dat het graven van de geul een grote ramp (door het plotseling doorbreken van de dam) heeft voorkomen.

De onderzoekers komen tot de conclusie dat de aard van het terrein het voorkomen van grote aardverschuivingen onmogelijk maakt, en dat het voorspellen ervan met de huidige kennis nauwelijks mogelijk is. Het bewijs is echter geleverd dat technische ingrepen de anders vaak fatale gevolgen aanzienlijk kunnen verminderen.

Referenties:
  • Shang, Y., Yang, Z., Li, L., Liu, D., Liao, Q. & Wang, Y., 2003. A super-large landslide in Tibet in 2000: background, occurrence, disaster, and origin. Geomorphology 54, p. 225-243.

N.B.: een iets afwijkende vorm van dit bericht werd onder de titel 'Ramp in Tibet na aardverschuiving op 't nippertje voorkomen' geplaatst in de bijlage 'Wetenschap en Onderwijs' van NRC Handelsblad (4 oktober 2003).

Afbeelding welwillend ter beschikking gesteld door Y. Shang, Geologisch en Geofysisch Instituut, Chinese Academie van Wetenschappen, Beijing (Volksrepubliek China).


Copyright © NGV 1999-2017
webmaster@geologischevereniging.nl