NGV-Geonieuws 62 artikel 417

NGV-Geonieuws: elektronisch geologisch tijdschrift


1 Februari 2004, jaargang 6 nr. 3 artikel 417

Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon
Geologisch Instituut, Adam Mickiewicz Universiteit, Poznan (Polen)

Dit artikel is onderdeel van NGV-Geonieuws uitgave 62! Op de huidige pagina is alleen artikel 417 te lezen.

<< Vorig artikel: 416 | Volgend artikel: 418 >>

417 Verlies van 'wetlands' door regulering van Mississippi
Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon

Klik hier voor alle artikelen over Geomorfologie ! Klik hier voor alle artikelen over Olie, Gas & Mijnbouw !     Klik hier om dit artikel af te drukken !

Langs de benedenloop van de Mississippi doen de komgronden nauwelijks meer dienst als overloopgebieden in het geval van hoog water. Daardoor hebben die komgronden ook hun jaarlijkse 'aanwinst' van vruchtbare grond zien verdwijnen. Dat is het gevolg van de sterke regulering van dit deel van de rivier die vooral plaatsvond vanaf de twintiger jaren van de vorige eeuw.

De Mississippi is een van de meest gereguleerde rivieren ter wereld, maar in het begin van de twintigste eeuw was daarvan nog nauwelijks sprake. Dat maakt deze rivier - en in het bijzonder zijn benedenloop - uitermate geschikt voor bestudering van de invloeden van die regulering. Die regulering bestaat onder meer uit dammen en stuwmeren, kunstmatige oeverwallen (te vergelijken met de zomerdijken van onze grote rivieren), betonnen versterkingen van oevergedeelten die door erosie worden bedreigd, en een aantal 'doorsteken'; de vaarweg tussen opeenvolgende meanderbochten wordt daardoor verkort, wat economisch gunstig is voor het vrachtverkeer over de rivier.


FALSE-COLOUR OPNAME VAN DE MISSISSIPPI-DELTA VANUIT HET RUIMTEVEER ENDEAVOUR (1995)

De regulering heeft echter op veel plaatsen drastische veranderingen in het gedrag van de rivier teweeggebracht, met daaraan direct gekoppeld veranderingen in het transport van sediment. Beide aspecten hebben grote gevolgen voor de samenleving, onder meer ten aanzien van de bevaarbaarheid van de rivier en van de milieuwaarde van de riviervlakte. Daarmee kan de Mississippi als voorbeeld dienen voor de risico’s die menselijk ingrijpen in een complex natuurlijk systeem met zich meebrengt.

Zo blijkt de rol van de riviervlakte als zowel opvangbekken als toeleverancier van slib danig te zijn afgenomen, vooral doordat plaatsen waar van nature bij hoog water gemakkelijk een doorbraak door de (ter plaatse lage of zwakke) oeverwal kon optreden, nu zijn verhoogd en/of verstevigd. De rivier blijft hierdoor zijn hoofdgeul volgen (die ook niet meer zo vrij kan meanderen als tevoren), waarbij in tijden van een grote hoeveelheid meegevoerd sediment - voornamelijk in de vorm van fijne zand- en slibdeeltjes in suspensie - geen slib buiten de oeverwallen kan worden afgezet. Op plaatsen in de geul waar de stroomsnelheid afneemt, worden daarom grotere hoeveelheden slib afgezet dan vroeger. Dat draagt ertoe bij dat zand- en modderbanken in de rivier sneller aangroeien. Omgekeerd kan de riviervlakte ook niet meer dienen als een bron van sediment, hetgeen vroeger wel frequent het geval was, namelijk bij een grote waterafvoer, die immers gepaard ging met snel stromend water.

Een van de gevolgen is dat de riviervlakte - die in de benedenloop in het algemeen 40-200 km breed is - zijn milieuwaarde (het gebied bestaat vooral uit kwetsbare 'wetlands') snel verliest. Naar schatting gaat nu ongeveer 100 km2 per jaar aan 'wetlands' verloren. Er gaan daarom nu stemmen op om deze gebieden jaarlijks weer 'kunstmatig' te laten overstromen. Een ervaring om te overdenken bij alle huidige wilde plannen om de Nederlandse rivieren verder te reguleren.

Referenties:
  • Kesel, R.H., 2003. Human modification of the sediment regime of the Lower Mississippi River flood plain. In: P.F. Hudson (ed.): Flood plains: environment and process. Geomorphology 56, p. 325-334.

N.B.: een iets afwijkende vorm van dit bericht werd onder de titel 'Mississippi toont risico’s van rivier-regulatie' geplaatst in de bijlage 'Wetenschap en Onderwijs' van NRC Handelsblad (13 december 2003).

Afbeelding: de bron is NASA.


Copyright © NGV 1999-2017
webmaster@geologischevereniging.nl