NGV-Geonieuws 63 artikel 424

NGV-Geonieuws: elektronisch geologisch tijdschrift


15 Februari 2004, jaargang 6 nr. 4 artikel 424

Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon
Geologisch Instituut, Adam Mickiewicz Universiteit, Poznan (Polen)

Dit artikel is onderdeel van NGV-Geonieuws uitgave 63! Op de huidige pagina is alleen artikel 424 te lezen.

<< Vorig artikel: 423 | Volgend artikel: 425 >>

424 Kaak uit het Belgische Devoon blijkt niet van een vis, maar van een tetrapode
Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon

Klik hier voor alle artikelen over Paleontologie, Fossielen & Uitstervingen !     Klik hier om dit artikel af te drukken !

Tetrapoden (gewervelde dieren met poten) zijn bekend vanaf het Laat-Devoon. Deze oude tetrapoden zijn echter elk slechts bekend van afzonderlijke vindplaatsen. Daarbij behoorde tot nu toe geen vindplaats op het vasteland van West-Europa. Nu is er echter een kaak ontdekt van zo’n tetrapode, afkomstig uit 365 miljoen jaar oude afzettingen van het Famennien in België. De aangetroffen kaak (waarvan het aangetroffen fragment bijna 9 cm lang is, met gebogen tanden die tot zo’n 7 mm uit de kaak steken) lijkt op die van Ichthyostega, een tetrapode die eveneens uit het Famennien bekend was, maar dan van Groenland. Aan de hand van het materiaal kan niet met zekerheid worden vastgesteld of het gaat om hetzelfde geslacht, maar het moet op z’n minst om een nauwe verwant gaan.


DE KAAK VAN ICHTHYOSTEGA

Deze verwantschap is van belang voor ons inzicht in de verspreiding van de tetrapoden in het Laat-Devoon. Omdat van elk geslacht tot nu toe slechts één vindplaats bekend was, werd door sommige paleontologen aangenomen dat de geslachten (en zeker de afzonderlijke soorten) een beperkt leefgebied hadden. Nu lijkt het er echter op dat het leefgebied van tenminste Ichthyostega (en een eventueel nauw verwante soort) zich minstens van Groenland tot België moet hebben uitgestrekt. In het Laat-Devoon maakten zowel Groenland als België weliswaar beide deel uit van het Euramerikaanse continent, maar de onderlinge afstand bedroeg tenminste 1500 km. De rivier door de huidige Ardennen, waarin het fossiele exemplaar leefde, ontsprong naar alle waarschijnlijkheid in het westelijke deel van het huidige Duitsland.

Opmerkelijk is dat de kaak al in de 19e eeuw was gevonden, bij Strud, in wat nu de Formatie van Evreux wordt genoemd. Hij werd toen echter aan een vis toegeschreven. Toch zijn de karakteristieken (onder meer de 'versiering') typisch die van een tetrapode.

De Formatie van Evreux bestaat uit pakketten schalies, onrijpe zandstenen en dolomieten, die cycli vormen van 5-8 m dik. Het gaat om afzettingen die in een rivier en in een estuarium zijn gevormd; het bovenste deel van de formatie wordt zelfs marien. De kaak komt uit het fluviatiele deel, zoals onder meer blijkt uit de restanten van fossiele bodems. Van het leefmilieu van de Devonische tetrapoden is niet veel bekend; sommige soorten leefden waarschijnlijk in zee, maar andere leefden in rivieren, al dan niet in de buurt bij de monding. Op basis van de paleogeografie van de vindplaats kan niet worden uitgesloten dat het leefgebied van het fossiele exemplaar zich ook tot het estuariene gebied uitstrekte.

Referenties:
  • Clément, G., Ahlberg, P.E., Blieck, A., Blom, H., Clack, J.A., Poty, E., Thorez, J. & Janvier, Ph., 2004. Devonian tetrapod from western Europe. Nature 427, p. 412-413.

Foto welwillend ter beschikking gesteld door D. Serrette, Muséum Nationale d’Histoire Naturelle, Parijs (Frankrijk).


Copyright © NGV 1999-2017
webmaster@geologischevereniging.nl