NGV-Geonieuws 66 artikel 435

NGV-Geonieuws: elektronisch geologisch tijdschrift


1 April 2004, jaargang 6 nr. 7 artikel 435

Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon
Geologisch Instituut, Adam Mickiewicz Universiteit, Poznan (Polen)

Dit artikel is onderdeel van NGV-Geonieuws uitgave 66! Op de huidige pagina is alleen artikel 435 te lezen.

<< Vorig artikel: 434 | Volgend artikel: 436 >>

435 Trilobiet geeft inzicht in evolutie van lichaamssegmentatie
Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon

Klik hier voor alle artikelen over Biologie & Evolutie ! Klik hier voor alle artikelen over Paleontologie, Fossielen & Uitstervingen !     Klik hier om dit artikel af te drukken !

Het grote aantal poten bij arthropoden (geleedpotigen, zoals kreeften) hangt samen met de segmentatie van hun lichaam: veel van die segmenten hebben een paar poten. Waarom het lichaam in de loop van de tijd tot segmentatie is overgegaan, is al heel lang onderwerp van speculatie en van onderzoek. In de afgelopen jaren heeft dat onderzoek een belangrijke impuls gekregen, mede door de toenemende kennis op het gebied van genetica en celbiologie.


AULACOPLEURA KONINCKI

Voor geologen zijn trilobieten waarschijnlijk de best bekende groep van arthropoden. Dat komt omdat er van deze uitgestorven groep extreem veel exemplaren als fossiel zijn - en nog steeds worden - gevonden. Dat betekent dat deze groep zeer geschikt is voor paleontologische studies op het gebied van evolutie. Een groep Italiaanse en Amerikaanse onderzoekers heeft daar dankbaar gebruik van gemaakt om de ontwikkeling van de segmentatie nader te analyseren. Ze verzamelden daartoe exemplaren van de soort Aulacopleura konincki in Silurische afzettingen uit TsjechiŽ. Volwassen exemplaren van deze soort vertonen namelijk verschillende aantallen (18-12) segmenten in hun thorax (trilobieten - letterlijk: drielobbigen - danken hun naam aan de drie duidelijk gescheiden onderdelen van hun lichaam: cephalon, thorax en pygidium, te vergelijken met hoofd, romp en staartgedeelte).

Het overvloedig beschikbare materiaal, uit tal van ontwikkelingsstadia, stelde de onderzoekers in staat om de groei en segmentatie bij deze soort gedetailleerd te bestuderen. Daarbij letten ze er onder meer op of de segmentatie vroeg of laat in de ontwikkeling optrad. Dat bleek al vroeg te gebeuren; bij verdere groei trad geen verdere segmentatie meer op. Een vergelijkbare ontwikkeling is te zien bij thans levende arthropoden zoals miljoenpoten.

De onderzoekers concluderen hieruit dat het mogelijk is om op basis van fossiel materiaal gegevens te verzamelen over de ontwikkeling van taxa die nu leven, doordat een directe vergelijking mogelijk is. Het blijkt, althans voor Aulacopleura konincki, dat de segmentatie van de thorax sterk bepaald wordt gedurende de vroege ontwikkeling, wat lijnrecht tegengesteld is aan wat algemeen werd aangenomen: tot nu toe dacht men dat eigenschappen zoals het aantal segmenten bij betrekkelijk primitieve organismen zoals trilobieten tijdens de gehele groeiperiode konden veranderen.

Referenties:
  • Fusco, G., Hughes, N.C., Webster, M. & Minelli, A., 2004. Exploring developmental modes in a fossil arthropod: growth and trunk segmentation of the trilobite Aulacopleura konincki. The American Naturalist 163, p. 167-183.

Foto welwillend ter beschikking gesteld door Nigel Hughes, Department of Earth Sciences, University of California, Riverside, CA (Verenigde Staten).


Copyright © NGV 1999-2017
webmaster@geologischevereniging.nl