NGV-Geonieuws 66 artikel 436

NGV-Geonieuws: elektronisch geologisch tijdschrift


1 April 2004, jaargang 6 nr. 7 artikel 436

Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon
Geologisch Instituut, Adam Mickiewicz Universiteit, Poznan (Polen)

Dit artikel is onderdeel van NGV-Geonieuws uitgave 66! Op de huidige pagina is alleen artikel 436 te lezen.

<< Vorig artikel: 435 | Volgend artikel: 437 >>

436 Steenmeteoriet bevat 'vreemde' koolstof
Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon

Klik hier voor alle artikelen over Astronomie !     Klik hier om dit artikel af te drukken !

In zeven zogeheten xenolieten (gesteentefragmenten met een andere samenstelling en herkomst dan het omringende materiaal) van de Krymka chondriet (een in 1946 in de Oekraïne gevonden steenmeteoriet) is grafiet gevonden dat in tal van opzichten afwijkt van ieder ander type grafiet dat eerder in meteorieten werd aangetroffen. Deze xenolieten lichten een tipje op van de sluier die nog steeds hangt om de processen die in andere sterrenstelsels hebben plaatsgevonden. Alle meteorieten die ooit op aarde zijn gevonden zijn namelijk weliswaar afkomstig uit ons eigen zonnestelsel, maar in enkele uitzonderlijke gevallen - zoals dus bij de Krymka chondriet - bevatten ze xenolieten die ouder zijn dan onze zon.


EEN DEEL VAN DE KRYMKA-CHONDRIET

Al jaren is de Krymka chondriet onderwerp van studie, niet alleen omdat hij grafiet bevat (koolstof is zeldzaam in meteorieten en - vanwege de mogelijke implicaties voor leven - een gewild onderzoeksobject) maar ook vanwege het feit dat hij karakteristieken vertoont van blootstelling aan extreem hoge druk, zoals die voorkomt bij inslagen van grote hemellichamen. Daarmee zou de chondriet een fragment kunnen zijn van een groter hemellichaam dat vroeger met een ander groot hemellichaam in botsing is gekomen.

Het gebroken oppervlak van brokstuk N 1290/29 toont zeven grafiethoudende fragmenten. Twee Russische en een Amerikaanse onderzoeker hebben deze fragmenten splinters (kleiner dan 0,3x0,5 mm)met behulp van een scanning electron microscope (SEM) bekeken om de karakteristieken van het gebroken oppervlak te bestuderen. Ook hebben ze microscopisch (in dunne doorsneden) de schokverschijnselen onderzocht en gepolijste oppervlakken bekeken om de mineralogische samenstelling na te gaan; dat deden ze ook met SEM en EMP (electron microprobe). Ze stelden bij deze uitgebreide analyses vast dat het aanwezige grafiet afwijkt van alle andere bekende grafietvoorkomens in meteorieten wat betreft hun vorm (het vormt fraaie kristallen), grootte (veel groter dan in andere meteorieten), associatie met andere mineralen, en associatie met zwavel en met metalen. Ook de verhouding tussen de koolstofisotopen is heel anders dan van andere meteorieten bekend is.

De xenolieten moeten volgens de onderzoekers in het moedermateriaal van de chondriet terecht zijn gekomen als fragmenten van een ander hemellichaam dat botste met het hemellichaam waarvan de chondriet een restant is. Het gesteente waarvan de xenolieten afkomstig zijn moet in een chondrule-arm deel van een zonnenevel zijn opgebouwd uit twee of drie hoofdbestanddelen, waarvan er één koolstof bevatte; die koolstof maakte waarschijnlijk deel uit van organische verbindingen. Dit samenstelsel verhardde geleidelijk tot een gesteente, mede onder invloed van hoge temperaturen, waarbij de koolstofhoudende verbindingen eerst werden omgezet in koolstofrijk materiaal en daarna in grafiet. Mogelijk speelde hierbij een botsing - mogelijk zelfs een aantal botsingen - van het desbetreffende hemellichaam een rol. De oorsprong van de waarschijnlijk aan het grafiet ten grondslag liggende organische verbindingen is nog onduidelijk, maar op basis van het gevonden materiaal kan wellicht een sleutel worden ontwikkeld die toegang moet geven tot inzicht in de evolutie van het alom in de ruimte aanwezige koolstof tot koolstofrijke dampkringen om reuzenplaneten, en vervolgens wellicht zelfs tot het ontstaan van levende organismen.

Referenties:
  • Semeneko, V.P., Girich, A.L. & Nittler, L.R., 2004. An exotic kind of kosmic material: graphite-containing xenoliths from the Krymka (LL3.1) chondrite. Geochimica et Cosmochimica Acta 68, p. 455-475.

N.B.: een iets afwijkende versie van dit bericht werd onder de titel 'Vreemd grafiet in steenmeteoriet is relict van kosmische botsing' geplaatst in de bijlage 'Wetenschap & Onderwijs' van NRC Handelsblad (6 maart 2004).


Copyright © NGV 1999-2017
webmaster@geologischevereniging.nl