NGV-Geonieuws 67 artikel 442

NGV-Geonieuws: elektronisch geologisch tijdschrift


15 April 2004, jaargang 6 nr. 8 artikel 442

Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon
Geologisch Instituut, Adam Mickiewicz Universiteit, Poznan (Polen)

Dit artikel is onderdeel van NGV-Geonieuws uitgave 67! Op de huidige pagina is alleen artikel 442 te lezen.

<< Vorig artikel: 441 | Volgend artikel: 443 >>

442 Aardverschuivingen bedreigen cultureel erfgoed van Rome
Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon

Klik hier voor alle artikelen over Archeologie ! Klik hier voor alle artikelen over Structurele geologie, (Plaat)tektoniek & Aardbevingen !     Klik hier om dit artikel af te drukken !

Vlakbij Rome blijken in historische tijden aardverschuivingen te zijn voorgekomen. Dat is in lijnrechte tegenspraak met de veronderstellingen tot nu toe. Het gaat om zogeheten horizontaalverschuivingen, d.w.z. bewegingen van de aardkorst waarbij twee delen zich ten opzichte van elkaar horizontaal verplaatsen. Deze bevinding baart zorgen voor de stabiliteit van de vele oude Romeinse bouwwerken in en rondom Rome.


DE DOOR EEN AARDVERSCHUIVING VERBOGEN ROMEINSE 'WATERLEIDING'

Vier Italiaanse onderzoekers vonden verschijnselen die op de verschuivingen wijzen tijdens onderzoek langs de Via Tiburtina. Deze weg van Rome naar Tibur (het huidige Tivoli) is op ongeveer 20 km ten ONO van Rome recent archeologisch onderzocht, waarbij een ondergronds watertoevoerkanaal en een begraafplaats werden ontdekt. Deze stammen uit de tweede en derde eeuw n.Chr. en zijn plaatselijk bedekt door een afzetting van travertijn die uit de vierde eeuw n.Chr. dateert. Het blijkt dat de 'waterleiding' door horizontaalverschuivingen is gedeformeerd, wat niet overal het geval is bij de travertijn. Dit betekent dat de verschuiving omstreeks de derde eeuw na Christus moet hebben plaatsgevonden. Overigens is elders de travertijn wel door breuken aangetast. Op basis van de geologische en archeologische context kan de ouderdom van deze breuken op 44.000-13.000 jaar worden gesteld.

Nu is voor het eerst dus vastgesteld dat in de directe omgeving van Rome verschuivingen ook zijn opgetreden in historische tijden. Eigenlijk is het merkwaardig dat eerder werd aangenomen dat het gebied rondom Rome tektonisch rustig is, want de Tyrrheense Zee waaraan de stad ligt is een gebied waar tal van breuklijnen etc. samenkomen. Diverse vulkanen zijn er bovendien langdurig actief geweest: ongeveer 20 km zuidelijker zijn in de vulkanische heuvels van Albia explosieve uitbarstingen opgetreden. Dat gebeurde vanaf omstreeks 560.000 tot 355.000 jaar geleden, waarna tussen 300.000 en 250.000 jaar geleden rustiger vulkanisme voorkwam. Ook daarna zijn nog uitbarstingen opgetreden, en het is dan ook eigenlijk merkwaardig dat deze vulkanen (waarvan de activiteit samenhangt met breuk- en reksystemen in de aardkorst) als 'dood' werden beschouwd, terwijl het - zeker achteraf - veel meer voor de hand lag om ze als 'slapend' te beschouwen.

Het was geen aardbeving (met als gevolg een breuk) die de deformatie van de waterleiding veroorzaakte; een meer geleidelijke verschuiving van de twee breukschollen langs elkaar heeft geleid tot een soort S-bocht. Door de constructie van de waterleiding, in combinatie met het feit dat hij zat ingebed in de grond, is het kanaal daardoor in feite goed intact gebleven (afgezien van de genoemde S-bocht). Zou het om bovengrondse bouwwerken zijn gegaan, dan zouden die echter volledig ontzet zijn geweest en waarschijnlijk sterk zijn beschadigd. De onderzoekers merken dan ook op dat de kennelijk nog optredende bewegingen van de aardkorst risicoís met zich meebrengen, zowel voor de bevolking als voor bouwwerken. Ze besluiten hun betoog met de opmerking dat de Eeuwige Stad - geologisch gesproken - dan ook nog niet toe is aan eeuwige rust.

Referenties:
  • Marra, F., Montone, P., Pirro, M. & Boschi, E., 2004. Evidence of active tectonics on a Roman aqueduct system (II-III century A.D.) near Rome, Italy. Journal of Structural Geology 26, p. 679-690.

N.B.: een iets afwijkende versie van dit bericht werd onder de titel 'eeuwige stad Rome wordt toch bedreigd door aardverschuivingen' geplaatst in de bijlage 'Wetenschap & Onderwijs' van NRC Handelsblad (3 april 2004).

Foto welwillend ter beschikking gesteld door Fabrizio Marra, Instituto Nazionale di Geofisica e Violcanologia, Rome (ItaliŽ).


Copyright © NGV 1999-2017
webmaster@geologischevereniging.nl