NGV-Geonieuws 68 artikel 447

NGV-Geonieuws: elektronisch geologisch tijdschrift


1 Mei 2004, jaargang 6 nr. 9 artikel 447

Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon
Geologisch Instituut, Adam Mickiewicz Universiteit, Poznan (Polen)

Dit artikel is onderdeel van NGV-Geonieuws uitgave 68! Op de huidige pagina is alleen artikel 447 te lezen.

<< Vorig artikel: 446 | Volgend artikel: 448 >>

447 El Niño van 350.000 jaar geleden terug te vinden in koralen
Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon

Klik hier voor alle artikelen over (Paleo)Klimaat ! Klik hier voor alle artikelen over Paleontologie, Fossielen & Uitstervingen !     Klik hier om dit artikel af te drukken !

De 'jaarringen' in fossiele koralen uit het tropische deel van de Stille Oceaan blijken karakteristieken te vertonen op basis waarvan het mogelijk is om de veranderingen in de temperatuur van het zeewater te reconstrueren; daaruit komt naar voren dat El Niño ook al zo’n 350.000 jaar geleden een regelmatig terugkerend fenomeen was.


KORAAL VOOR HET EILAND BOKISSA (VANUATU) © JANSKIPWORTH.COM

Recente koralen (o.a. Porites lobata) bij Vanuatu reflecteren de met El Niño samenhangende temperatuurfluctuaties in veranderende verhoudingen tussen de zuurstofisotopen O-16 en O-18, en eveneens in de verhouding tussen de concentraties strontium en calcium. Gelijke karakteristieken zijn terug te vinden in fossielen koralen uit hetzelfde gebied. Natuurlijk hangen niet alle temperatuurschommelingen met El Niño samen: er zijn immers ook seizoengebonden fluctuaties. Zelfs deze zijn in de Sr/Ca-verhouding terug te vinden, waarbij de fluctuaties identiek zijn voor de recente en de fossiele koralen. De variaties in de O18/O16-verhouding daarentegen zijn geringer in fossiele koralen van 374.000-335.000 jaar oud dan in de recente. De voor de fossiele koralen gevonden waarden moeten het gevolg zijn van een zuidwaartse verplaatsing van de 'South Pacific Converge Zone' (gedurende de toenmalige zomers op het noordelijk halfrond) die minder ver ging dan tegenwoordig.

Uit modelberekeningen blijkt dat de gevonden karakteristieken resulteren uit een oppervlaktetemperatuur van het oceaanwater die ongeveer 2 °C lager was dan nu. Een vergelijkbare temperatuurdaling was eerder al verondersteld op basis van de toenmalige (lagere) zeespiegelstand, veroorzaakt doordat water tijdens een ijstijd was opgeslagen in de vorm van landijskappen. Deze overeenkomst geeft aan dat de fossiele koralen betrouwbare indicaties opleveren met betrekking tot vroegere zeewatertemperaturen, en daarmee het vroegere klimaat.

Het onderzoek had een nog veel interessanter tweede aspect. De nauwkeurigheid in tijd waarmee de veranderingen in de watertemperatuur uit de koraalopbouw kunnen worden bepaald is zo groot dat het mogelijk is om er min of meer cyclische ontwikkelingen uit te destilleren. Zo blijken er cycli voor te komen die sterk overeenkomen met die welke nu als El Niño (of ENSO: El Niño Southern Oscillation) worden beschreven, en die op vrijwel gelijke wijze in recente koralen zijn terug te vinden; het belangrijkste verschil is dat de gereconstrueerde 'fossiele El Niño’s' een wat minder uitgesproken karakter hebben dan de huidige. De oudste die de onderzoekers aantroffen had verder niettemin de typische El Niño kenmerken: een temperatuur-anomalie die 16 maanden duurde, een verhoogde Sr/Ca-verhouding die een daarvoor geldende drempelwaarde in juni van het tweede jaar overschreed en die doorging tot eind september van jaar 3 (met een tussentijds dipje van vier maanden). De O18/O16-verhouding nam in september van het tweede jaar toe en bleef een anomale waarde houden tot september van het derde jaar. De maximale temperatuurdaling van het oppervlaktewater bedroeg 1,8 °C. De volgende El Niño had een duur van 17 maanden en vertoonde vergelijkbare karakteristieken.

De studie wijst niet alleen uit dat klimatologisch belangrijke gegevens nauwkeurig bewaard blijven over periodes van ten minste honderdduizenden jaren, maar ook dat El Niño’s niet - zoals tot nu toe gedacht - beperkt waren tot interglacialen, maar ook tijdens ijstijden voorkwamen.

Referenties:
  • Kilbourne, K.H. & Quinn, T.M., 2004. A fossil perspective on western tropical Pacific climate ~350 ka. Paleoceanography 19 (1), DOI:10.1029/2003PA000944, 14 pp.

Foto welwillend ter beschikking gesteld door Ian Skipworth, Auckland (Nieuw Zeeland).


Copyright © NGV 1999-2017
webmaster@geologischevereniging.nl