NGV-Geonieuws 69 artikel 450

NGV-Geonieuws: elektronisch geologisch tijdschrift


15 Mei 2004, jaargang 6 nr. 10 artikel 450

Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon
Geologisch Instituut, Adam Mickiewicz Universiteit, Poznan (Polen)

Dit artikel is onderdeel van NGV-Geonieuws uitgave 69! Op de huidige pagina is alleen artikel 450 te lezen.

<< Vorig artikel: 449 | Volgend artikel: 451 >>

450 Smelten van Groenlands ijs kan tot dramatische zeespiegelstijging leiden
Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon

Klik hier voor alle artikelen over Glaciologie ! Klik hier voor alle artikelen over het Milieu ! Klik hier voor alle artikelen over (Paleo)Klimaat !     Klik hier om dit artikel af te drukken !

Indien de temperatuur op Groenland met meer dan 2,7 °C zou stijgen, zou dat waarschijnlijk het vrijwel totale verdwijnen van de landijskap betekenen. Volgens sommige onderzoekers zal zo’n temperatuurstijging al voor het einde van deze eeuw zijn bereikt; pessimistische onderzoekers spreken zelfs voor Groenland over een temperatuurstijging van 8 °C voor het einde van deze eeuw. De gevolgen zouden catastrofaal zijn, want het afsmelten van de vrijwel volledige ijskap (alleen op de hoogste toppen zou enig ijs blijven liggen) zou leiden tot een stijging van de zeespiegel met 6 m. Dat hangt uiteraard samen met de omvang van de ijskap, die plaatselijk meer dan 3 km dik is en die in totaal zo’n 25 miljoen km3 ijs bevat.


KUST VAN GROENLAND MET TERUGTREKKENDE GLETSJER

Momenteel verdwijnt ruim de helft van de sneeuw die op Groenland valt in de vorm van smeltwater weer in zee. Daarnaast brokkelt ijs dat de zee bereikt steeds sneller af, waardoor ook nog eens meer dan de helft van alle sneeuwval in de vorm van wegdrijvende ijsbergen verloren gaat. Dit laatste proces is gedurende de laatste vijf jaar steeds sneller verlopen. Op luchtfoto’s is duidelijk te zien hoe de smeltzone langs de kust zich uitbreidt. Netto verdwijnt daardoor zo’n 50 km3 ijs per jaar op Groenland. De dreiging van een zeespiegelstijging door het afsmelten van het ijs op Groenland is dan ook veel groter (en realistischer) dan een zeespiegelstijging door afsmelten van (de nog veel grotere) ijsmassa op Antarctica. Dat komt vooral omdat de temperatuur op Antarctica lager is dan op Groenland, zodat smeltwater op Antarctica weer grotendeels bevriest voordat het de zee bereikt. Op Groenland verdwijnt smeltwater echter, doordat de hogere temperaturen minder leiden tot opvriezing van dat water, in de Atlantische Oceaan.

Het probleem van Groenland is dat de huidige afsmelting een niet omkeerbaar proces lijkt. Dat komt doordat de ijskap op Groenland, in tegenstelling tot die op Antarctica, onder de huidige omstandigheden niet zou ontstaan; het is als het ware een relict van de ijskap die zo’n 20.000 jaar geleden bestond, op het hoogtepunt van de laatste ijstijd. Die ijskap heeft lang kunnen blijven bestaan doordat het als het ware zijn eigen klimaat schiep. Nu de evenwichtssituatie eenmaal is doorbroken, treedt geen herstel meer op: er zullen bij verdere temperatuurstijging steeds meer plaatsen zonder ijs komen, waar ook geen nieuwe ijskap meer zal ontstaan, ook niet als de temperatuur weer licht zou gaan dalen (daarvoor zouden namelijk nog veel lagere temperaturen nodig zijn). Bovendien leidt de afsmelting aan het ijsoppervlak tot smeltwater dat via spleten en gangen in het ijs een waterlaag vormt op het contactvlak tussen ijs en bodem. Die waterlaag fungeert als een soort glijmiddel, waardoor de ijsmassa’s gemakkelijker dan vroeger afglijden naar de kust, waar het afbreekt en ijsbergen in de Atlantische Oceaan verdwijnen.

Er bestaat overigens nog hoop dat het afsmeltingsproces toch zal worden gekeerd. Sommige onderzoekers menen dat de verhoogde toevoer van zoet smeltwater in het noorden van de Atlantische Oceaan de kracht van de Warme Golfstroom doet afnemen. Als die stroom met relatief warm water niet langer zo ver noordelijk zou komen, zou de temperatuur in de omgeving van Groenland weer kunnen gaan dalen, en zou de ijskap zich weer kunnen stabiliseren.

Referenties:
  • Gregory, J.M., Huybrechts, Ph. & Raper, S.C.B., 2004. Threatened loss of Greenland ice-sheet. Nature 428, p. 616.
  • Schiermeier, Q., 2004. A rising tide. Nature 428, p. 114-115.

Foto: Luciano Napolitano.


Copyright © NGV 1999-2017
webmaster@geologischevereniging.nl