NGV-Geonieuws 70 artikel 455

NGV-Geonieuws: elektronisch geologisch tijdschrift


1 Juni 2004, jaargang 6 nr. 11 artikel 455

Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon
Geologisch Instituut, Adam Mickiewicz Universiteit, Poznan (Polen)

Dit artikel is onderdeel van NGV-Geonieuws uitgave 70! Op de huidige pagina is alleen artikel 455 te lezen.

<< Vorig artikel: 454 | Volgend artikel: 456 >>

455 Kussenlava van 3,5 miljard jaar oud zou oudste sporen van leven bevatten
Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon

Klik hier voor alle artikelen over Paleontologie, Fossielen & Uitstervingen !     Klik hier om dit artikel af te drukken !

Iedere keer dat onderzoekers stellen sporen van extreem oud leven te hebben gevonden, zijn er critici die de biologische oorsprong van de gevonden sporen ontkennen. Dat is ook weer het geval nu er, in kussenlava’s van 3,48 miljard jaar oud, structuren zijn ontdekt die door microorganismen zouden zijn veroorzaakt. Alleen al het voorkomen in lava lijkt een sterk argument tegen een organische oorsprong. De gevonden structuren, een soort onregelmatige buisjes van enkele duizendsten millimeters in doorsnede en een lengte tot maximaal 1/20 mm, hebben echter een bijzonder kenmerk: identieke structuren worden ook gevonden in kussenlava’s die nu in de diepzee worden gevormd, en waarvan vaststaat dat ze een organische oorsprong hebben. De oude gesteenten waarin nu dergelijke structuren zijn aangetroffen bestaan uit lava’s die onder vergelijkbare omstandigheden zijn gevormd.


DOOR MICROORGANISMEN ONTSTANE BUISACHTIGE STRUCTUREN IN KUSSENLAVA

Nog niet eerder zijn gesteenten van zo’n hoge ouderdom aangetroffen met sporen van leven; de oudst bekende dateerden tot nu toe van 3,45 miljard jaar geleden, en ook daarvan staat de organische oorsprong van de gevonden structuren (stromatoliet-achtige golvingen die zouden zijn ontstaan door de activiteit van cyanobacteriën). De ouderdom van dergelijke oude sporen van leven zijn bijzonder, omdat ze stammen van niet veel meer dan zo’n 250 miljoen jaar na het een periode waarin de aarde door een extreem zwaar bombardement van grotere en kleinere meteorieten werd getroffen. Er is berekend dat er destijds zoveel ruimtemateriaal op aarde terechtkwam dat dat genoeg was om de hele aarde met een laag van een meter dikte te bedekken. Zo regelmatig was dat uiteraard niet, maar de inslagen waren toen gewelddadig genoeg om de aardkorst, voor zover die toen mogelijk al bestond, geheel te doen opsmelten. Daarbij moet al het leven op aarde zijn vernietigd. Relatief kort (250 miljoen jaar) na die catastrofale gebeurtenis zou er dus alweer leven op aarde zijn geweest.

De vraag is natuurlijk op de gelijkenis van de 3,48 miljard jaar oude structuren met recente buisjes die door microorganismen worden veroorzaakt, ook als bewijs voor leven mag dienen. De onderzoekers maken dat erg waarschijnlijk, vanwege een aantal opvallende overeenkomsten. Zo bevatten de buisjes die recente organismen in het glasachtige materiaal van de kussenlava’s maken (ze worden verondersteld dat te doen door het glas te eten om daar essentiële voedingsstoffen zoals ijzer en fosfor uit te halen) organische restanten, waarbij de koolstof bestaat uit relatief veel lichte isotopen. In de oude kussenlava’s blijken de buisjes vergelijkbare organische verbindingen te bevatten, en eveneens relatief veel lichte koolstof.

Niet iedereen is nog overtuigd. Zo zijn er onderzoekers van soortgelijke structuren die menen dat chemische reacties - mogelijk een gevolg van de ontbinding van organische verbindingen die niet noodzakelijkerwijs door microorganismen hoeven te zijn gevormd - de buisjes en de verbindingen daarin kunnen hebben veroorzaakt. Daar staat dan echter wel tegenover dat laboratoriumproeven hebben aangetoond dat microorganismen zich inderdaad in zulk materiaal een weg kan eten. Maar daar staat dan weer tegenover dat de zo gevormde putjes zelfs na jaren nog steeds heel ondiep zijn. Zo valt er voorlopig nog heel wat te discussiëren over deze mogelijk toch oudste sporen van leven op aarde.

Referenties:
  • Furnes, H. Banerjee, N.R., Muehlenbachs, K., Staudigel, H. & Wit, M. de, 2004. Early life recorded in Archean pillow lavas. Science 304, p. 578-581.
  • Kerr, R.A., 503. New biomarker proposed for earliest life on Earth. Science 304, p. 503.

Foto welwillend ter beschikking gesteld door Harald Furnes en Neil Banerjee, beiden Department of Earth Science, University of Bergen, Bergen (Noorwegen).


Copyright © NGV 1999-2017
webmaster@geologischevereniging.nl