NGV-Geonieuws 70 artikel 456

NGV-Geonieuws: elektronisch geologisch tijdschrift


1 Juni 2004, jaargang 6 nr. 11 artikel 456

Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon
Geologisch Instituut, Adam Mickiewicz Universiteit, Poznan (Polen)

Dit artikel is onderdeel van NGV-Geonieuws uitgave 70! Op de huidige pagina is alleen artikel 456 te lezen.

<< Vorig artikel: 455 | Volgend artikel: 457 >>

456 Japanse vulkaan stoot langdurig gigantisch veel SO2 uit
Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon

Klik hier voor alle artikelen over Vulkanologie !     Klik hier om dit artikel af te drukken !

In slechts een paar jaar heeft een vulkaan op het Japanse eiland Miyakejima net zoveel SO2 (zwaveldioxide) uitgestoten als de totale uitstoot van Nederland in zo’n 70 jaar. De vulkaan, die eerder 'normaal' actief was, kende medio augustus 2000 een explosieve uitbarsting, waarbij zoveel materiaal werd uitgestoten dat de top in de daaronder ontstane holte stortte. De zo gevormde instortingskrater (caldera) heeft een doorsnede van 1,6 km. Sinds de vorming van deze caldera worden door de vulkaan ongekende hoeveelheden zwaveldioxide uitgestoten, samen met andere gassen. Daarentegen stroomt er nauwelijks meer lava uit de vulkaan.


GROTE ROOKPLUIM BOVEN DE MIYAKEJIMA

De SO2-uitstoot werd regelmatig met een spectrometer vanuit een helikopter gemeten. Daarbij bleek dat op termijnen van uren en dagen aanzienlijke schommelingen in de uitstoot optraden, maar dat de fluctuaties op termijnen van weken gering waren. Wel nam eerst de uitstoot sterk toe, om daarna weer geleidelijk af te nemen; sinds eind 2002 is de uitstoot vrijwel constant, en nog steeds aanzienlijk.

Zowel absoluut als relatief zijn de uitgestoten hoeveelheden ongekend groot voor een dergelijke lange periode. Wel stootte de Pinatubo in 1991 een vergelijkbare hoeveelheid uit, maar dat gebeurde bij een relatief korte, catastrofale uitbarsting, en de gevolgen daarvan hebben het klimaat wereldwijd meer dan tien jaar lang duidelijk beïnvloed. Bij een meer geleidelijke emissie, zoals in het geval van de Miyakejima, is het effect uiteraard veel moeilijker nauwkeurig vast te stellen. Het precieze effect is bovendien niet goed te onderscheiden van dat van andere werkende vulkanen.

In december 2000 werd een maximale SO2-uitstoot bereikt; die bedroeg (gemiddeld over de maand) 54 miljoen kg per dag. Dat staat gelijk aan tweemaal de SO2-uitstoot van alle andere werkende vulkanen op aarde samen; per vijf dagen werd ook meer uitgestoten dan door Nederland in een heel jaar (260 miljoen kg, waarvan ca. 75 miljoen kg door raffinaderijen, 73 miljoen kg door elektriciteitscentrales en 65 miljoen kg door de overige industrieën samen). Daarna volgde een afname tot 7 miljoen kg per dag eind 2002; daarin is sindsdien nauwelijks verandering opgetreden. Bij elkaar was de uitstoot van de vulkaan inmiddels zo’n 18 miljard kg SO2.

Deze ongekende zwaveluitstoot is volgens de onderzoekers een gevolg van het feit dat de vulkaan na zijn explosieve uitbarsting in 2002 een iets grotere kraterpijp (waardoor het magma kan opstijgen) heeft gekregen dan gewoon is. Het opwaartse transport van magma in zo’n kraterpijp (waarvan de wanden het stroperige magma sterk afremmen) neemt toe met de vierde macht van de straal van deze doorgang; de relatief grote straal van 800 m maakt transport dus goed mogelijk. Het magma koelde na de uitbarsting echter snel sterk af, waardoor er nauwelijks uitvloeiing van magma meer kon plaatsvinden. Wel had de instorting gezorgd voor een groot aantal breukvlakken in dat magma. Via die nauwe spleten, die door de grootte van de kraterpijp ook zeer talrijk zijn, kan zoveel SO2-houdend gas uit de onder de vulkaan gelegen magmahaard ontsnappen, dat de gigantische uitstoot kan optreden.

Referenties:
  • Kazahaya, K., Shinohara, H., Uto, K., Odai, M., Nakahori, Y., Mori, H., Iino, H., Miyashita, M. & Hirabayashi, J., 2004. Gigantic SO2 emission from Miyakejima volcano, Japan, caused by caldera collapse. Geology 32, p. 425-428.

N.B.: een iets afwijkende versie van dit bericht werd onder de titel 'Japanse vulkaan stoot langdurig gigantisch veel SO2 uit' geplaatst in de bijlage 'Wetenschap & Onderwijs' van NRC Handelsblad (8 mei 2004).

Foto welwillend ter beschikking gesteld door Kohei Kazahaya, Institute of Advanced Science and Technology, Geological Survey of Japan, Ibaraki (Japan).


Copyright © NGV 1999-2017
webmaster@geologischevereniging.nl