NGV-Geonieuws 71 artikel 460

NGV-Geonieuws: elektronisch geologisch tijdschrift


15 Juni 2004, jaargang 6 nr. 12 artikel 460

Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon
Geologisch Instituut, Adam Mickiewicz Universiteit, Poznan (Polen)

Dit artikel is onderdeel van NGV-Geonieuws uitgave 71! Op de huidige pagina is alleen artikel 460 te lezen.

<< Vorig artikel: 459 | Volgend artikel: 461 >>

460 Oude zeekaart opvallend correct
Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon

    Klik hier om dit artikel af te drukken !

In 1539 werd door de Zweedse priester Olaus Magnus een kaart getekend (bekend als de Carta Marina) die niet allen nog steeds dient als een belangrijk onderzoeksobject voor studie van ScandinaviŽ uit die tijd, maar die ook bijzonder gedetailleerde informatie geeft over zeestromingen en de gevolgen daarvan. Pas onlangs is uit satellietbeelden duidelijk geworden hoezeer de kaart op tal van details (natuurlijk niet wat betreft de precieze cartografie!) overeenstemt met de werkelijkheid.


LINKERBOVENHOEK VAN DE KAART VAN OLAUS MAGNUS MET TALRIJKE DETAILS

De kaart staat in de zeegebieden volgetekend met vervaarlijke zeemonsters en met schepen. Die schepen zijn te vinden op plaatsen die destijds door zeevaarders werden aangedaan, en het is dan ook niet onwaarschijnlijk dat ook de zeemonsters getekend zijn op plaatsen waar zeevaarders merkwaardige dingen zagen - of dachten te zien. Maar er is meer dat erop wijst dat de kaart een getrouw beeld geeft van wat de zeevaarders tegenkwamen.

Zo staan er voor de kust van IJsland allerlei golven en grootschalige ronddraaiende stromingen (van zoín 100 km in doorsnede) getekend, die op het eerste gezicht versieringen lijken. Onderzoek door de oceanograaf Thomas Rossby (Universiteit van Rhode Island, Verenigde Staten) en de remote sensing specialist Peter Miller (van het Plymouth Marine Laboratory (Groot-BrittanniŽ) wijst namelijk uit dat de verschijnselen exact op de plaats staan waar ze ook op satellietbeelden zijn waar te nemen. Ook de op de kaart aangegeven grootte van de verschijnselen klopt met de werkelijkheid. Volgens Rossby is de kans dat dit op toeval berust vrijwel uit te sluiten. De merkwaardige kolkingen die staan aangegeven zijn een gevolg van het zogeheten IJsland-Faroer-front, waar het warme water uit de Warme Golfstroom tegen het koude noordelijke water van de Atlantische Oceaan botst. Olaus Magnus kan heel goed van de daar resulterende onrust op zee op de hoogte zijn geweest op basis van informatie die door zeevaarders werd verstrekt.

De grote overeenkomst van de kaart met de werkelijkheid was voor die tijd uitzonderlijk, omdat kerkelijke voorschriften en religieuze overwegingen toen leidden tot tamelijk 'symbolische' kaarten. De eerstvolgende natuurgetrouwe zeekaart die bekend is dateert van pas zoín twee eeuwen later, en werd in het midden van de achttiende eeuw samengesteld door Benjamin Franklin. Olaus Magnus was dus niet alleen een goed cartograaf en een kunstzinnig tekenaar (het lijkt erop alsof hij ieder plekje op de kaart met zoveel mogelijk informatie of kunstzinnige uitingen wilde vullen), maar ook een man voor wie de betrouwbaarheid en bruikbaarheid van een kaart van groot belang was. Zo geeft hij allerlei scheepsroutes aan, maar waarschuwt hij op de kaart bijv. ook voor ijsbergen in het hoge noorden.

Referenties:
  • Anonymus, 2004. Map of swirls and sea monsters is spot on. Nature 429, p. 9.
  • Holden, C. (ed.), 2004. Here thar be whorls. Science 304, p. 820.
  • Rossby, H.Th. & Miller, P., 2003. Ocean eddies in the 1539 Carta Marina by Olaus Magnus. Oceanography 16 (4), p. 77-88.


Copyright © NGV 1999-2017
webmaster@geologischevereniging.nl