NGV-Geonieuws 73 artikel 474

NGV-Geonieuws: elektronisch geologisch tijdschrift


15 Juli 2004, jaargang 6 nr. 14 artikel 474

Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon
Geologisch Instituut, Adam Mickiewicz Universiteit, Poznan (Polen)

Dit artikel is onderdeel van NGV-Geonieuws uitgave 73! Op de huidige pagina is alleen artikel 474 te lezen.

<< Vorig artikel: 473 | Volgend artikel: 475 >>

474 Riffen in Golf van Aqaba werden vernietigd door grote aardbeving
Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon

Klik hier voor alle artikelen over Paleontologie, Fossielen & Uitstervingen ! Klik hier voor alle artikelen over Structurele geologie, (Plaat)tektoniek & Aardbevingen !     Klik hier om dit artikel af te drukken !

Het noordelijke deel van de Golf van Aqaba (de NO uitloper van de Rode Zee, bij Eilat) ligt in een tektonisch sterk actief gebied. De Zee staat bekend om zijn fraaie koraalriffen, en er zijn tal van terrassen van dergelijke riffen die de vroegere tektonische activiteit weerspiegelen. Laat-Pleistocene terrassen zijn ontstaan door opheffing langs de zuidkust van het Sinaï schiereiland en in het noordoosten, bij Aqaba en Cherif. Deze terrassen wijzen op een langdurige, zij het geringe, opheffing van deze gebieden. In het noodwesten van de Golf van Aqaba zijn de Pleistocene riffen echter niet ontsloten; daar is sprake geweest van een - eveneens - geringe daling, waardoor de riffen van toen nu dieper onder water liggen.


DROOGGEVALLEN RIF BIJ AQABA

Langs de hele golf zijn, merkwaardig genoeg, Holocene riffen te vinden die iets (minder dan een meter) boven het huidige zeeniveau liggen. Dit kan niet aan tektoniek worden toegeschreven, maar moet een gevolg zijn van een zeespiegeldaling. Regionale gegevens wijzen erop dat de zeespiegel ter plaatse 6500-4500 jaar geleden zijn hoogste punt bereikte, en sindsdien geleidelijk naar zijn huidige stand is gedaald. Toch komt er een 'begraven' laat-Holoceen, perfect bewaard gebleven, rif voor onder een vier meter dik pakket van voornamelijk zanden en grovere fragmenten van de nabije heuvels; iets verder ligt een rif van gelijke ouderdom op 4 m diepte onder zeespiegel, op de bovenkant waarvan resten te vinden zijn van een toenmalige nederzetting.

De staat van het 'begraven rif' is veel beter dan normaal bij fossiele riffen het geval is. Dat wijst op een extreem snelle bedekking met sediment, terwijl het koraal nog leefde. Daarvoor is een catastrofale gebeurtenis nodig. De aard daarvan werd onderzocht via boringen en het graven van een grote put in het begraven rif. Daarbij bleek dat het rif iets minder dan 2300 jaar geleden plotseling door een aardbeving 60 cm moet zijn gezakt, waarna het vrijwel direct met sediment werd overdekt.


HET VERDRONKEN RIF

Bij het 'verdronken rif' blijkt de top blootgesteld te zijn geweest aan lichte abrasie. Op dit abrasievlak bevinden zich de genoemde resten van nederzettingen. De abrasie is dus het gevolg geweest van opheffing tot boven zeeniveau. Onderzoek wijst op de volgende serie gebeurtenissen: (1) de ontwikkeling van een kustrif dat tot ca. 5000 jaar geleden gelijke tred houdt met de zeespiegelstijging na de laatste ijstijd; (2) laterale uitbreiding van het rif tot ca. 2400 jaar geleden, bij een iets dalende zeespiegel waardoor de bovenste centimeters van het rif afsterven; (3) 2400 jaar geleden bewoning op het drooggevallen rif; (4) zeer snelle daling van zo’n 4 m (waarschijnlijk door een aardbeving, meer dan 2000 jaar geleden) van het rifoppervlak tot onder zeeniveau; (5) nieuwe koraalgroei.

De ontwikkelingen van zowel het 'begraven' als het 'verdronken' rif leiden tot een totaalbeeld dat aangeeft dat het gebied 2300 jaar geleden werd getroffen door een zware aardbeving, waarbij lokaal delen van het rif enkele meters daalden. Een aardbeving als oorzaak van de plotselinge - uit de daling resulterende - dood van de riffen is ook aannemelijk door het voorkomen van een laag met grote keien in het sediment dat direct op het begraven rif rust. Deze keien kunnen daar eigenlijk alleen terecht zijn gekomen door een tsoenami (vloedgolf), zoals die vaak ontstaat bij een zeebeving.

Referenties:
  • Shaked, Y., Agnon, A., Lazar, B., Marco, S., Avner, U. & Stein, M., 2004. Large earthquakes kill coral reefs at the north-west Gulf of Aqaba. Terra Nova 16, p. 133-138.

Foto welwillend ter beschikking gesteld door Yonathan Shaked, Institute of Marine and Coastal Sciences, Ruthers University, New Brunswick (Verenigde Staten) , die zijn onderzoek uitvoerde toen hij was verbonden aan de Universiteit van Jeruzalem (Israel).


Copyright © NGV 1999-2017
webmaster@geologischevereniging.nl