NGV-Geonieuws 76 artikel 488

NGV-Geonieuws: elektronisch geologisch tijdschrift


1 September 2004, jaargang 6 nr. 17 artikel 488

Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon
Geologisch Instituut, Adam Mickiewicz Universiteit, Poznan (Polen)

Dit artikel is onderdeel van NGV-Geonieuws uitgave 76! Op de huidige pagina is alleen artikel 488 te lezen.

<< Vorig artikel: 487 | Volgend artikel: 489 >>

488 Bestuiving van waterlelie vond in Krijt al net zo plaats als nu
Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon

Klik hier voor alle artikelen over Biologie & Evolutie ! Klik hier voor alle artikelen over Paleontologie, Fossielen & Uitstervingen !     Klik hier om dit artikel af te drukken !

Waterlelies (Nymphaeales) kwamen al in het Turoon (93-88 miljoen jaar geleden, Laat-Krijt) voor en bloeiden toen ook. Dat blijkt uit enkele fossiele exemplaren van een nieuwe soort, Microvictoria svitkoana, die in een oude kleigroeve in New Jersey (Verenigde Staten) werden aangetroffen. Het gaat om de oudst bekende bloemen van waterlelies, die - hoewel kleiner - zo veel specifieke overeenkomsten vertonen met de bloemen van recente vertegenwoordigers (zoals Victoria - vooral voorkomend in het Amazonegebied en bekend vanwege zijn reusachtige drijvende bladeren - en Euryale) dat daaruit kan worden afgeleid dat de bestuiving van deze waterlelies in het Krijt op net zon bijzondere wijze moet hebben plaatsgevonden als thans het geval is. De gevonden bloemen van Microvictoria zijn tot in detail bewaard gebleven doordat ze in houtskool werden omgezet.


Bovenste helft van de bloemknop Microvictoria svitkoana


Reconstructie van Microvictoria svitkoana door Michael Rothman


De anatomische gelijkenis tussen de bloemen van Microvictoria met Victoria is treffend. Het gaat om vrijwel alle onderdelen van de bloem, zoals de spiraalvormig geplaatste bloembladeren die naar buiten toe groter worden, gegroefde stampers met driehoekige uiteinden, en een gelijk aantal meeldraden met identieke vorm en plaats. De verschillen tussen beide bloemen betreffen alleen detailpunten. De gelijkenis tussen de organen die een rol spelen bij de voortplanting is zo groot, dat de bestuiving op identieke wijze moet hebben plaatsgevonden, door vrijwel identieke dieren. Dat zijn, in het geval van Victoria en Euryale, bepaalde keversoorten. Uiteraard moeten de betrokken kevers in het geval van Microvictoria natuurlijk wel kleiner zijn geweest dan bij Victoria.

Het bestuivingproces bij Victoria is goed bekend. De kevers worden, waarschijnlijk door de geur, aangetrokken door de bloem, en kruipen door de opening die wordt vrijgelaten door naar binnen gebogen bloembladen, naar binnen. Eenmaal in de bloemkamer kunnen de kevers door de positie van de bloembladen niet meer naar buiten. Ze worden daardoor gedwongen enige tijd in de bloem te verblijven. Daar is overigens voedsel in de vorm van speciale onderdelen van de bloem voor ze beschikbaar. Victoria bloeit kort: in de tweede nacht gaat de bloem volledig open en kan de kever ontsnappen. Doordat de meeldraden zich vanuit de zijkanten naar binnen buigen, moet de kever daar tussendoor, waarbij hij vol met stuifmeel raakt; dat stuifmeel kan hij, bij een volgend bezoek aan een bloem van Victoria, daar weer op de stampers achterlaten. Eenzelfde geraffineerd bestuivingproces moet dus al in het Krijt bij Microvictoria hebben plaatsgevonden.

Referenties:
  • Gandolfo, M.A., Nixon, K.C. & Crepet, W.L., 2004. Cretaceous flowers of Nymphaeaceae and implications for complex insect entrapment pollination mechanisms in early angiosperms. Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States 101, p. 8056-8060.

Figuren welwillend ter beschikking gesteld door Jennifer Svitko, Department of Plant Biology, Cornell University, Ithaca, N.Y. (Verenigde Staten van Amerika)


Copyright NGV 1999-2017
webmaster@geologischevereniging.nl