NGV-Geonieuws 76 artikel 489

NGV-Geonieuws: elektronisch geologisch tijdschrift


1 September 2004, jaargang 6 nr. 17 artikel 489

Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon
Geologisch Instituut, Adam Mickiewicz Universiteit, Poznan (Polen)

Dit artikel is onderdeel van NGV-Geonieuws uitgave 76! Op de huidige pagina is alleen artikel 489 te lezen.

<< Vorig artikel: 488 | Volgend artikel: 490 >>

489 Asfaltstromen op 3 km onder zeeniveau
Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon

    Klik hier om dit artikel af te drukken !

De Golf van Mexico herbergt grote olie- en gasvelden. Een van de redenen daarvan is dat grote zoutpakketten aanwezig zijn, die het ontsnappen (door migratie omhoog) van de koolwaterstoffen in het geologische verleden verhinderden. Dat zout is zelf echter niet stabiel, maar vormt - door zijn plastische karakter onder druk en door zijn relatief geringe massa - zoutdiapieren. Langs de randen van deze diapieren komen - vaak kleine - olievoorkomens voor, waaruit wel olie kan wegsijpelen. In sommige gevallen is dat een zo dikke olie dat van asfalt gesproken kan worden. Dat asfalt blijkt, op een wijze vergelijkbaar met een lavastroom, in het zuiden van de Golf van Mexico te zijn uitgestroomd en daar een gebied van ongeveer een vierkante kilometer te bedekken.


Verse asfaltstroom met pahoehoeachtige structuur


Schelpen (Calyptogena) en krabben aan de rand van een geërodeerde asfaltstroom

Het asfalt moet bij het uitstromen, op ca. 3 km diepte, warmer zijn geweest dan het zeewater, en bij het verlies van zijn warmte geleidelijk zijn gestold. Dat levert dezelfde structuren op als bij lavastromen, zoals blokkige aa’s en touwachtige pahoehoes. De individuele asfaltstromen zijn niet bijzonder groot (vaak hebben ze een breedte in de orde van grootte van 10 m), maar samen bedekken ze toch een aanzienlijke oppervlakte.

Hoewel een asfaltbodem niet bijster geschikt lijkt als woonplaats voor organismen, zijn er toch tal van diersoorten op aangetroffen. Zo komen er veel buiswormen voor, die zich met hun achtereind ingraven in de zeebodem vlak naast het asfalt, of in spleten in het asfalt. Ze zitten zo stevig verankerd, zo stevig zelfs dat hele kolonies zijn aangetroffen die kennelijk door een volgende asfaltstroom werden verrast en zo in het asfalt werden 'ingemetseld' . Het gaat daarbij vooral om het geslacht Lamellibrachia. Dit geslacht moet niet worden verward met de Lamellibranchiata, tweekleppige schelpdieren, die ook ter plaatse - soms in groten getale - worden aangetroffen; dat betreft onder meer de geslachten Calyptogena, Bathymodiolus en Solemya. Verder worden er geleedpotigen aangetroffen zoals de krab Mundidopsis en de garnaal Alvinocaris. Ook zeelelies (crinoïden) en zachte koralen zijn vastgehecht aan het asfalt aangetroffen.

Het voorkomen van de asfaltpakketten verschilt wat dikte, uitbreiding en vorm betreft sterk van de asfaltstromen die bekend zijn van weglekkend natuurlijk asfalt in kustgebieden en op de continentale helling.. Kennelijk is er sprake van een uitzonderlijk voorkomen, hetgeen ook de merkwaardige combinatie van bewoners verklaart. Het ziet er naar uit dat de 'erupties' van asfalt vrij heftig waren, en daardoor destabiliserend werkten op de voorkomens van gashydraat in de zeebodem ter plaatse. Het heftige uiteenvallen van die gashydraten (in water en methaangas) heeft waarschijnlijk bijgedragen aan de breukvorming die is opgetreden, en aan het ontstaan van modderstromen die langs de onderzeese hellingen omlaag gleden.

Referenties:
  • MacDonald, I.R., Bohrmann, G., Escober, E., Abegg, F., Blanchon, P., Blinova, V., Brückmann, W., Drews, M., Eisenhauer, A., Han, X., Heeschen, K., Meier, F., Mortera, C., Naeher, T., Orcutt, B., Bernard, B., Brooks, J. & De Faragó, M., 2004. Asphalt volcanism and chemosynthetic life in the Campeche Knolls, Gulf of Mexico. Science 304, p. 999-1002.

Foto’s welwillend ter beschikking gesteld door Ian MacDonald, Physical and Life Sciences Department, Texas A&M University, Corpus Christi, TX (Verenigde Staten van Amerika)


Copyright © NGV 1999-2017
webmaster@geologischevereniging.nl