NGV-Geonieuws 77 artikel 490

NGV-Geonieuws: elektronisch geologisch tijdschrift


15 September 2004, jaargang 6 nr. 18 artikel 490

Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon
Geologisch Instituut, Adam Mickiewicz Universiteit, Poznan (Polen)

Dit artikel is onderdeel van NGV-Geonieuws uitgave 77! Op de huidige pagina is alleen artikel 490 te lezen.

<< Vorig artikel: 489 | Volgend artikel: 491 >>

490 Heftige stormen tillen tonnenzware blokken tientallen meters hoog op klif
Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon

Klik hier voor alle artikelen over Geomorfologie !     Klik hier om dit artikel af te drukken !

Op diverse plaatsen in de wereld worden grote steenblokken, vaak van meters groot, gevonden op kliffen (of andere kustvormen) op vele meters boven zeeniveau. De verklaring die daarvoor werd gegeven, was vrijwel altijd dat ze op hun huidige positie zijn gekomen door seismische vloedgolven (tsoenami’s), die bij de kust veelvuldig vele meters hoog kunnen worden en die een verwoestende kracht kunnen hebben. Vooral rondom de Stille Oceaan - waar inderdaad veel tsoenami’s optreden - worden dergelijke 'opgetilde' blokken gevonden.


De aan sterke golferosie onderhevige kust van de Aran-Eilanden

Ze komen echter ook voor aan de westkust van Ierland. Van de Atlantische Oceaan zijn echter slechts weinig tsoenami’s bekend. De heftigste tsoenami die ooit in Ierland is geregistreerd, ontstond na een aardbeving bij Lissabon, en de resulterende vloedgolf bereikte in Ierland een hoogte van 'slechts' zo’n drie meter. Toch komen er in Ierland grote stenen voor die veel hoger zijn opgetild; duidelijke voorbeelden zijn te vinden op de Aran eilanden, vlak voor de westkust van Ierland. Stenen tot zo’n 250 ton worden er aangetroffen op klifplateaus vlak boven zeeniveau, maar op 12 m hoogte komen nog altijd stenen voor van minimaal 117 ton, op 15-15 m stenen van zo’n 45 ton, en stenen van bijna 3 ton komen zelfs voor op 50 m boven het huidige zeeniveau. Die stenen kunnen daar niet in een ver verleden zijn neergelegd door een tsoenami van (nu) ongekende kracht, want tussen de stenen zit plastic afval geklemd. De stenen moeten dus in de laatste decennia hun huidige positie hebben gekregen. Dat er in die tijd geen reusachtige tsoenami’s zijn voorgekomen, staat vast. Er moet dus een ander mechanisme werkzaam zijn geweest.


Een rug van rotsblokken op 20 m boven zeeniveau

Er komen uiteraard maar weinig processen in aanmerking voor het zo hoog optillen van dergelijke grote stenen. Het meest voor de hand ligt golfwerking bij zware storm, maar golven van 50 m hoog zijn onbekend. Wel is overigens pas onlangs gebleken dat zeemansverhalen over golven van 25-30 m hoog juist zijn: dergelijke golven zijn, dankzij een veel gedetailleerd netwerk voor waarnemingen, nu onomstotelijk vastgesteld. Dergelijke door storm opgewekte golven kunnen zeker de stenen op de lagere plateaus van de kliffen op de Aran-eilanden verklaren. Dat ze ook werkelijk de stenen op hun plaats getild hebben, is zelfs zeer aannemelijk: veel stenen liggen 'dakpansgewijs' tegen elkaar gestapeld, steeds hellend in de overheersende windrichting (net zoals platte stenen in een rivier dakpansgewijs liggen, stroomopwaarts hellend omdat dat de meest stabiele positie is).

Voor de stenen op de hoogste klifniveaus op de Aran-eilanden biedt golfwerking op zichzelf onvoldoende verklaring. Mike Williams en Adrian Hall hebben daarvoor echter toch een plausibele verklaring gevonden. De kliffen op de eilanden vertonen, door een systeem van diaklazen (scheuren, spleten), een aantal plateaus. Als het water van een stormgolf op zo’n plateau terechtkomt, neemt bij een deel van het water de snelheid toe. Daardoor krijgt de watermassa (voor een deel) weer meer energie, en bereikt een hoger plateau. Daar gebeurt met een deel van het water hetzelfde, etc. Zo konden uiteindelijk stenen van ruwweg een kubieke meter tot op 50 m boven zeeniveau worden opgetild.

Referenties:
  • Williams, M.D. & Hall, A.M., 2004. Cliff-top megaclast deposits of Ireland, a record of extreme wavews in the North Atlantic - storms or tsunamis? Marine Geology 206, p. 101-117.

Foto’s welwillend ter beschikking gesteld door Mike Williams, Department of Earth and Ocean Sciences, National University, Galway (Ierland).


Copyright © NGV 1999-2017
webmaster@geologischevereniging.nl