NGV-Geonieuws 77 artikel 493

NGV-Geonieuws: elektronisch geologisch tijdschrift


15 September 2004, jaargang 6 nr. 18 artikel 493

Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon
Geologisch Instituut, Adam Mickiewicz Universiteit, Poznan (Polen)

Dit artikel is onderdeel van NGV-Geonieuws uitgave 77! Op de huidige pagina is alleen artikel 493 te lezen.

<< Vorig artikel: 492 | Volgend artikel: 494 >>

493 Enorme inslagkrater op Antarctica
Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon

Klik hier voor alle artikelen over Astronomie !     Klik hier om dit artikel af te drukken !

Op Antarctica is onder een ijskap van ruim 2 km dik de tot nu toe de grootste samengestelde inslagkrater op aarde gevonden. Samengestelde inslagkraters ontstaan door de vrijwel gelijktijdige inslag van brokstokken van een uiteengespat hemellichaam; omdat de brokstukken niet precies gelijktijdig neerkomen, maar een eigen baan volgen, is het resulterende inslaggebied ellipsvormig. In dit geval gaat het om een doorsnede van ca. 4000 bij 2000 km. De grootste krater binnen dit kraterveld heeft een doorsnede van minimaal 240 km, 60 km meer dan de inslagkrater van Chixulub, die de grens tussen Krijt en Tertiair markeert. Dit kon worden opgemaakt uit afwijkingen in het zwaartekrachtpatroon. De gegevens werden informeel bekend gemaakt op het 32e International Geological Congress dat in augustus in Florence (ItaliŽ) werd gehouden.


De Ross-Zee, waar de inslag moet hebben plaatsgevonden

Bijna over het hele continent van Antarctica strekken zich zwaartekrachtsanomalieŽn uit, maar een concentratie is aanwezig onder de ijskap in het oostelijke deel. Die ijskap maakt direct onderzoek onmogelijk. De anomalieŽn strekken zich echter uit tot onder de Ross-Zee en de Weddell-Zee, wat onderzoek vanaf schepen waarschijnlijk wel mogelijk zal maken. Dat kan wellicht ook de ouderdom van de reusachtige krater worden vastgesteld. De structuren onder het ijs maken het echter waarschijnlijk dat het hemellichaam geologisch gesproken kort geleden insloeg, dat wil zeggen toen Antarctica min of meer zijn huidige positie op de zuidpool al had ingenomen, en door een ijskap was bedekt.

Er moet bij de inslag veel gesmolten gesteente de ruimte in zijn geworpen en als glasachtige deeltjes weer op aarde teruggevallen. Zulke deeltjes, tektieten genoemd, kunnen bij een zware inslag duizenden kilometers van de plaats van inslag terechtkomen. Het is in deze context interessant dat er een groot gebied met tektieten voorkomt in AustraliŽ, ongeveer 5600 km van de veronderstelde plaats van de grootste inslag (in het gebied van de Ross-Zee). Tot nu toe was niet bekend door welke inslag dit Australische tektietenveld was ontstaan, maar een oorzakelijk verband met de inslag op Antarctica is nu waarschijnlijk. Een inslag van een hemellichaam dat zulke enorme kraters veroorzaakt in de directe nabijheid van Antarctica zal zeker wereldwijde gevolgen hebben gehad: als Antarctica destijd bedekt was met een ijskap, moeten grote delen daarvan opgebroken zijn en in zee zijn afgegleden. Dit zou een aanzienlijke zeespiegelstijging tot gevolg hebben gehad De onderzoekers sluiten zelfs niet uit dat er een zeespiegelstijging van vele tientallen meters kan zijn opgetreden. Daarvoor zijn echter tot nu toe nergens aanwijzingen gevonden.

Referenties:
  • Weihaupt. J.G. & Hoeven, F.G. van der, 2004. The Antarctic gravity spectrum: mantle, lithospherre ans crustal considerations. Abstracts 32nd International Geological Congress (Florence, 2004), 163-46.

N.B.: een iets afwijkende versie van dit bericht werd onder de titel 'Onder Antarcticaijs gaat reusachtige inslagkrater schuil' geplaatst in de bijlage 'Wetenschap & Onderwijs' van NRC Handelsblad (4 september 2004).

Foto: NOAA.


Copyright © NGV 1999-2017
webmaster@geologischevereniging.nl