NGV-Geonieuws 82 artikel 514

NGV-Geonieuws: elektronisch geologisch tijdschrift


1 December 2004, jaargang 6 nr. 23 artikel 514

Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon
Geologisch Instituut, Adam Mickiewicz Universiteit, Poznan (Polen)

Dit artikel is onderdeel van NGV-Geonieuws uitgave 82! Op de huidige pagina is alleen artikel 514 te lezen.

<< Vorig artikel: 513 | Volgend artikel: 515 >>

514 Evolutie van zoogdieren werd niet be´nvloed door rampzalige gebeurtenissen
Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon

Klik hier voor alle artikelen over Biologie & Evolutie ! Klik hier voor alle artikelen over Paleontologie, Fossielen & Uitstervingen !     Klik hier om dit artikel af te drukken !

De evolutie van de zoogdieren gedurende het Kenozo´cum - de era (vanaf de grens Krijt/Tertiair) waarin de rol van de reptielen als dominante groep ophield te bestaan en werd overgenomen door de zoogdieren - blijkt niet of nauwelijks be´nvloed door catastrofale gebeurtenissen zoals de inslag van grote hemellichamen, het in korte tijd uitvloeien van gigantische hoeveelheden lava, of het optreden van sterke temperatuurfluctuaties. Deze bevinding staat lijnrecht tegenover wat tot nu toe min of meer stilzwijgend werd aangenomen.


De Kenozo´sche evolutie van het paard

De rol die bij de evolutie van de zoogdieren aan catastrofale gebeurtenissen en ingrijpende temperatuurveranderingen (zoals de afwisseling van ijstijden en interglacialen gedurende het Pleistoceen) werd toegedicht, hangt nauw samen met de ontwikkeling op de grens Krijt/Tertiair, waar een grote inslag plaatsvond en waar sprake was van een massauitsterving. Overigens zijn er altijd - en nog steeds - onderzoekers geweest die niet overtuigd zijn van een oorzakelijk verband tussen inslag en uitsterving op de K/T-grens. Het onderzoek ten aanzien van de Kenozo´sche zoogdieren lijkt koren op hun molen.


De Sabeltandtijger stierf eerder uit dan de mammoeten waarop hij jaagde

Donald Prothero heeft de evolutie van de Kenozo´sche zoodieren - mede op basis van studies door anderen - nauwkeurig vastgelegd. Dat is mogelijk omdat er veel onderzoek op dit terrein is gedaan, omdat er veel materiaal beschikbaar is (tenminste voor landzoogdieren), omdat het gaat om talrijke groepen, en ook - niet minder belangrijk - omdat het uitsterven van soorten en het optreden van nieuwe soorten nauwkeurig kan worden gedateerd (en ook gedateerd is). Daarnaast is het Kenozo´cum gekenmerkt door enkele grote inslagen, is er grootschalig vulkanisme opgetreden, en zijn er extreem sterke klimaatfluctuaties geweest: van de broeikas op de grens met het Mesozo´cum tot de 'ijskast' van het Pleistoceen. Ook wat betreft die gebeurtenissen zijn zeer nauwkeurige dateringen voorhanden.

De verzameling van al die gegevens moet een heidens karwei zijn geweest, maar toen die data eenmaal goed gestructureerd beschikbaar waren, was de rest van het onderzoek natuurlijk veel gemakkelijker: de dateringen van de catastrofes en klimaatwisselingen hoefden alleen maar te worden vergeleken met de dateringen die van betekenis zijn voor de evolutie van de zoogdieren. En daarbij kwam naar voren dat er geen of nauwelijks enig verband bestaat tussen beide: er is geen sprake van massauitstervingen die samenhangen met uitzonderlijke gebeurtenissen of situaties.

De evolutie van de landzoogdieren mag dan weliswaar niet of nauwelijks door bovengenoemde externe factoren zijn be´nvloed, feit blijft wel dat er bij hen gedurende het Kenozo´cum sprake is geweest van uitzonderlijke evolutionaire ontwikkelingen. Die moeten dus aan andere factoren worden toegeschreven. Onduidelijk is nog waaraan daarbij moet worden gedacht, maar Prothero meent stellig dat het moet gaan om intrinsieke biologische factoren zoals populatiedynamica en evolutionaire trends binnen evolutionair afgesplitste takken.

Referenties:
  • Prothero, D.R., 2004. Did impacts, volcanic eruptions, or climate change affect mammalian evolution? Palaeogeography, Palaeoclimatology, Palaeoecology 214, p. 283-184.

Illustraties: Natuurmuseum Rotterdam (schilderij van Hans Brinkerers) en Nastionasl Center for Science Education, Oakland, Verenigde Staten van Amerika (evolutieschema paarden).


Copyright ę NGV 1999-2017
webmaster@geologischevereniging.nl