NGV-Geonieuws 87 artikel 538

NGV-Geonieuws: elektronisch geologisch tijdschrift


15 Februari 2005, jaargang 7 nr. 4 artikel 538

Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon
Geologisch Instituut, Adam Mickiewicz Universiteit, Poznan (Polen)

Dit artikel is onderdeel van NGV-Geonieuws uitgave 87! Op de huidige pagina is alleen artikel 538 te lezen.

<< Vorig artikel: 537 | Volgend artikel: 539 >>

538 Uitgestorven reuzenadelaar heeft kleine recente verwant
Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon

Klik hier voor alle artikelen over Biologie & Evolutie !     Klik hier om dit artikel af te drukken !

Er is een maximum gewicht dat vogels kunnen hebben als ze nog willen vliegen. Alleen loopvogels kunnen die gewichtsgrens passeren. Deze grens, die omstreeks 15 kg bedraagt, wordt door geen van de huidige vogels bereikt, maar in het nog niet zo verre verleden was dat wel het geval. Tot omstreeks 700 jaar geleden, toen mensen zich vestigden in Nieuw-Zeeland, leefde daar de Haasts arend (Harpagornis moorei), die een vleugelspanwijdte had van 2-3 m en die zoín 30-40% zwaarder was dan de zwaarste nog levende arend, de harpij (Harpia harpya).


Een Haasts arend valt van opzij een Moa aan


Vergelijking van de klauwen van Haasts arend (links) en de Australische dwergarend (rechts)


Haasts arend was een van de ca. 250 vogelsoorten die - voor de komst van de mens - het ecosysteem in Nieuw-Zeeland domineerden. De vogel jaagde onder meer op de moa, die tot vijftien maal zo zwaar kon worden als de arend zelf. De moa verdween overigens ongeveer tegelijk met Haasts arend van het toneel, waarschijnlijk (eveneens?) door overbejaging.

In 1872 werden de eerste fossiele resten van Haast's arend gevonden, en sindsdien heeft men zich afgevraagd volgens wat voor evolutionaire lijn hij ontstond, en wie nu zijn naaste verwanten zijn. Mede door gebrek aan materiaal kon daarover tot nu toe weinig worden gezegd. Inmiddels is er met de DNA-techniek echter veel meer mogelijk dan enkele jaren geleden, en een groep Engelse en Nieuw-Zeelandse onderzoekers is op die basis aan het speuren gegaan naar zijn 'erfgenaam'. Zij deden dat op basis van mitochondriaal DNA dat uit de restanten van ruim 2000 jaar oude botten kon worden geÔsoleerd.

Aanvankelijk werd op basis van vergelijking van botten verondersteld dat Haasts arend het meest verwant zou zijn aan een grote adelaar die nu in AustraliŽ voorkomt (Aquila audax, Australische wigstaartarend), maar het DNA-onderzoek leidde tot een andere - verrassende - conclusie. De reusachtige Haasts arend is namelijk het nauwst verwant met de Australische dwergarend (Hieraaetus morphnoides), die zoín tienmaal kleiner is dan zijn reusachtige voorouder.

De klauwen van de Australische dwergarend steken schril af bij de enorme klauwen van Haasts arend. Op basis van overleveringen van aboriginals en van sporen op de botten van moaís kan worden nagegaan hoe deze ontzagwekkende roofvogel zijn prooi ving: ze vlogen van de zijkant op een moa toe en sloegen een klauw in de borst, waarna ze met de andere klauw een harde klap op de nek of het hoofd gaven. Hierbij moet worden aangenomen dat de nagels gemakkelijk door 5 cm vlees heendrongen, en krachtig genoeg waren om de botten van de prooi gelijk te kraken.

Referenties:
  • Bunce, M., Szulkin, M., Lerner, H.R.L., Barnes,m I., Shapiro, B., Cooper, A. & Holdaway, R.N., 2005. Ancient DNA provided new insights into the evolutionary history of New Zealandís extinct giant eagle. PloS Biology 3, p. 44-46

Figuren welwillend ter beschikking gesteld door Alan Cooper, Department of Zoology, University of Oxford, Oxford (Engeland). De tekening is van John Megahan.


Copyright © NGV 1999-2017
webmaster@geologischevereniging.nl