NGV-Geonieuws 5 artikel 54

NGV-Geonieuws: elektronisch geologisch tijdschrift


1 Oktober 1999, jaargang 1 nr. 5 artikel 54

Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon
Geologisch Instituut, Adam Mickiewicz Universiteit, Poznan (Polen)

Dit artikel is onderdeel van NGV-Geonieuws uitgave 5! Op de huidige pagina is alleen artikel 54 te lezen.

<< Vorig artikel: 53 | Volgend artikel: 55 >>

54 Schaalvormende diergroepen mogelijk veel ouder dan verondersteld
Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon

Klik hier voor alle artikelen over Biologie & Evolutie ! Klik hier voor alle artikelen over Paleontologie, Fossielen & Uitstervingen !     Klik hier om dit artikel af te drukken !

De evolutie van het dierenrijk, zoals we ons die momenteel voorstellen, is grotendeels gebaseerd op fossiele vondsten. Met de loop der tijd ontstaat er meer variatie en treden tal van nieuwe taxonomische eenheden op. Wanneer een bepaald taxon (bijv. een orde, een familie, een geslacht of een soort) op aarde verscheen, is natuurlijk nooit bekend; als begin wordt daarom de ouderdom van de (toevallige) vondst van het 'oudste' exemplaar genomen.

Inmiddels zijn er biochemische technieken ontwikkeld die ons in straat stellen om in te schatten wanneer een bepaald taxon zich afscheidde van zijn voorlopers. En daarbij blijkt vaak een opvallende overeenkomst te bestaan met de oudst bekende fossielen van dat taxon. Kennelijk geeft de huidige kennis van de paleontologie een redelijk goed beeld van de ontwikkeling van het leven op aarde. Voor sommige groepen gaat dat echter helemaal niet op. Zo zouden foraminiferen - microscopisch kleine schelpdiertjes die nu en in grote delen van de geologische geschiedenis de meest voorkomende groep microfossielen vorm(d)en - volgens de biochemie veel eerder moeten zijn ontstaan dan uit fossiele vondsten bekend is.

Dit probleem heeft mogelijk een zeer eenvoudige oplossing: er zijn recentelijk namelijk foraminiferen ontdekt die geen kalkschaaltje vormen. Omdat het juist die schaaltjes zijn die als fossiel bewaard blijven (zachte lichaamsdelen hebben slechts een uiterst geringe kans om bewaard te blijven), zou het heel goed kunnen zijn dat de eerste foraminiferen een soort 'naaktslakjes' vormden die geen sporen in de geologische geschiedenis hebben nagelaten. En dat zou uiteraard eveneens voor tal van andere diergroepen kunnen gelden.

Deze 'ontdekking' heeft, zoals zo vaak, een interessante voorgeschiedenis. Juist vanwege de discrepantie tussen de bekende ouderdom (Cambrium) van de foraminiferen en hun hypothetische biochemische ouderdom (Precambrium), zochten de onderzoekers naar een schaalloze foraminifeer voor biochemische analyse. Zoín soort was echter niet bekend, zodat de onderzoekers een exemplaar namen van Reticulomixa filosa, een reuzenamoebe uit het zoetwatermilieu die, bijv. wat zijn pseudopodiŽn betreft, veel overeenkomst met foraminiferen vertoont. Deze soort was ingedeeld bij de Athalamea, die nauw verwant zijn met de klasse van de Foraminifera. Van deze 'amoebe' werd het rDNA onderzocht, evenals bepaalde genensequenties. Daarbij bleek tot ieders verrassing dat deze soort niet bij de Athalamea maar bij de Foraminifera moet worden ingedeeld! Zo werd de eerste schaalloze foraminifeer ontdekt, die bovendien als enige nu bekende soort niet in het mariene milieu leeft. Dit impliceert onder meer dat foraminiferen niet langer als schaalvormende protisten kunnen worden omschreven.

Volgens de onderzoekers heeft Reticulomixa filosa zijn schaal waarschijnlijk verloren bij zijn aanpassing aan het zoetwatermilieu. Ze menen echter dat naakte foraminiferen (en andere doelgroepen) wel degelijk reeds lang voor hun geschaalde klassegenoten kunnen zijn ontstaan, wat zou betekenen dat de belangrijkste groepen van eukaryoten veel eerder dan nu verondersteld gedurende het Precambrium zijn gediversifieerd.

Referenties:
  • Pawlowski, J., Bolivar, I., Fahrni, J., Vargas, C. de & Bowser, S.S., 1999. Naked foraminifers revealed. Nature 399, p. 27.

N.B.: een iets afwijkende versie van dit bericht werd onder de titel 'Naakte foraminifeer ontdekt, aanwijzing voor hoge ouderdom' geplaatst in de bijlage 'Wetenschap & Onderwijs' van NRC Handelsblad (5 juni 1999).


Copyright © NGV 1999-2017
webmaster@geologischevereniging.nl