NGV-Geonieuws 87 artikel 540

NGV-Geonieuws: elektronisch geologisch tijdschrift


15 Februari 2005, jaargang 7 nr. 4 artikel 540

Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon
Geologisch Instituut, Adam Mickiewicz Universiteit, Poznan (Polen)

Dit artikel is onderdeel van NGV-Geonieuws uitgave 87! Op de huidige pagina is alleen artikel 540 te lezen.

<< Vorig artikel: 539 | Volgend artikel: 541 >>

540 Dinoís vormden prooi voor zoogdieren
Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon

Klik hier voor alle artikelen over (Dino)sauriers ! Klik hier voor alle artikelen over Paleontologie, Fossielen & Uitstervingen !     Klik hier om dit artikel af te drukken !

Niet alle dinosauriŽrs waren angstaanjagende jagers. Naast de talrijke soorten die zich met planten of met aas voedden, waren er zelfs soorten die een prooi vormden voor zoogdieren. Dat is een verrassende vondst, want tot nu toe werd aangenomen dat er ten tijde van de dinosauriŽrs nog maar weinig zoogdieren waren, en dat die zoogdieren niet of nauwelijks groter waren dan de huidige muizen. Nu blijkt dat er destijds ook zoogdieren waren ter grootte van een flinke hond, en dat die jonge dinoís verorberden.


Repenomamus giganticus (holotype)

En weer is het de Chinese provincie Liaoning, in gesteenten van 139-128 miljoen jaar oud, waar deze opzienbarende ontdekking werd gedaan. Het gaat om de skeletten van twee soorten zoogdieren, beide van hetzelfde geslacht: Repenomamus robustus en R. giganticus. De eerste soort was al eerder gevonden, maar die vondst leverde toen niet veel gegevens op. De nieuwe vondst doet dat wel, mede omdat de maaginhoud ditmaal zo goed gepreserveerd was dat het 'menu' kon worden gereconstrueerd. Dat bleek in dit geval (bij een exemplaar van R. robustus, een dier van zoín halve meter meter lang, d.w.z. ongeveer de helft van R. robustus) te gaan om een jong exemplaar (van bijna 15 cm groot) van de dinosauriŽr Psittacosaurus. Het leidt dus geen twijfel dat R. robustus een jager was. Dat moet echter ook hebben gegolden voor R. giganticus, gezien de puntige snijtanden die hij had.


Reconstructie van een jonge dino als feestmaal voor Repenomamus

De vondst maakt het noodzakelijk om een aantal theorieŽn te herzien. Tot nu toe werd aangenomen dat de zoogdieren zich pas goed konden ontwikkelen toen ze niet langer concurrentie hadden van de sauriŽrs. Niet voor niets werd het MesozoÔcum wel beschouwd als de era van de reptielen, en het Tertiair (met 'aanhangend' Kwartair) als de era van de zoogdieren. Zo simpel ligt het dus niet. De beide gevonden soorten van Repenomamus waren goed ontwikkelde zoogdieren, die stevige, korte poten hadden. Volgens Yaoming Hu, die zowel aan de Chinese Academie van Wetenschappen (Beijing) als aan het Amerikaanse Museum voor Natuurlijke Historie en de City University (beide New York) is verbonden, en die het onderzoek leidde, vertonen de skeletten kenmerken die op een (verre) verwantschap met dassen wijzen.


Detail van de maag van een Repenomamus robustus met daarin botten van jonge dino's

De vondst van 'grote' zoogdieren in Liaoning is des te opvallender omdat de daar gevonden dinosauriŽrs veelal klein zijn. Waren in dit geval (lees: in dit gebied) de rollen wellicht omgekeerd en konden de dinoís zich niet goed ontwikkelen doordat ze door zoogdieren werden bejaagd? Dan zouden, in tegenstelling tot wat algemeen wordt aangenomen, de zoogdieren (althans hier) de evolutie van de dinosauriŽrs hebben beÔnvloed. Dat zou ook een verklaring bieden voor de talrijke overgangsvormen tussen sauriŽrs en vogels, alsmede voor de talrijke 'vroege vogels' die in Liaoning worden gevonden: vliegen zou een evolutionaire ontwikkeling kunnen zijn geweest om aan de op de grond beter ontwikkelde, jagende zoogdieren te ontkomen.

Referenties:
  • Hu, Y., Meng, J., Wang, Y. & Li, C., 2005. Large Mesozoic mammals fed on young dinosaurs. Nature 433, p. 149-152. Weil, A., 2005. Living large in the Cretaceous. Nature 433, p. 116-117.

Fotoís welwillend ter beschikking gesteld door Yaoming Hu, Division of Paleontology, American Museum of Natural History, New York, NY (Verenigde Staten van Amerika).


Copyright © NGV 1999-2017
webmaster@geologischevereniging.nl