NGV-Geonieuws 89 artikel 547

NGV-Geonieuws: elektronisch geologisch tijdschrift


15 Maart 2005, jaargang 7 nr. 6 artikel 547

Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon
Geologisch Instituut, Adam Mickiewicz Universiteit, Poznan (Polen)

Dit artikel is onderdeel van NGV-Geonieuws uitgave 89! Op de huidige pagina is alleen artikel 547 te lezen.

<< Vorig artikel: 546 | Volgend artikel: 548 >>

547 Leiden opent faciliteit voor onderzoek van fossiel DNA
Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon

Klik hier voor alle artikelen over Biologie & Evolutie ! Klik hier voor alle artikelen over Paleontologie, Fossielen & Uitstervingen !     Klik hier om dit artikel af te drukken !

In Leiden is op 21 februari een laboratorium geopend dat speciaal gericht is op de isolatie van DNA uit resten van fossiele organismen. Dit laboratorium zal ook worden gebruikt om DNA te isoleren van gedroogde planten en opgezette dieren in (museum)collecties. Het laboratorium is een samenwerkingsverband van het Instituut Biologie Leiden, Nationaal Herbarium Nederland, Naturalis en de Faculteit Archeologie van de Universiteit Leiden. Het is gevestigd in de Leidse vestiging van het Nationaal Herbarium Nederland.


Bovenkaken van muizen, zoals deze recente aardmuis Microtus agrestis, zijn geschikt om DNA uit te isoleren

Het gebruik van moleculaire karakteristieken heeft veel bijgedragen aan inzichten in de evolutie van mens, plant en dier. Het grote nadeel was dat de genpatronen geŽxtrapoleerd werden uit de genetische informatie van heden ten dage voorkomende organismen en niet uit fossielen of andere overblijfselen. Met de komst van moderne gevoelige technieken (Polymerase Chain Reaction) is het (theoretisch) mogelijk om uitgaande van slechts 1 DNA molecuul het DNA te analyseren. Dat opent de weg om (sterk beschadigd) aDNA (=ancient DNA) te isoleren uit oud materiaal en dit alsnog te gebruiken voor genetische analyses. Deze techniek is al met succes ingezet bij het isoleren van DNA uit uitgestorven organismen zoals de holenbeer en de Tasmaanse wolf, maar ook bij prehistorische mensen (÷tzi; het Tiroler ijslijk; overblijfselen van de Russische familie Romanov). Ook zijn zo gefossiliseerde uitwerpselen (coprolieten) en zelfs oude bodems onderzocht. Afhankelijk van de kwaliteit van het (fossiele) materiaal kan DNA nu worden geÔsoleerd uit materiaal tot maximaal 100.000 jaar oud.


Ingang tot de grot van Syrtinskaya (Oeral) waarin muizenkaken van 30.000 jaar oud zijn aangetroffen die op aDNA zullen worden onderzocht

Vervuiling met modern DNA is echter een groot probleem; daarom is een speciaal isolatielaboratorium nodig. Het Leidse aDNA laboratorium zal onder meer werken aan de migratie en rekolonisatie van zoogdieren na de voorlaatste ijstijd van het Pleistoceen, waarin het landijs ook Nederland deels bedekte (Saalien), aan non-destructieve isolatie van DNA uit uniek museummateriaal om verwantschappen te bestuderen, aan de reconstructie van de bestuivingsbiologie van orchideeŽn, en aan uitwerpselen van dieren om te achterhalen wat ze gegeten hebben.

In Nederland is er grote belangstelling voor de mogelijkheden die aDNA biedt. Momenteel zijn er nog geen laboratoria die speciaal gewijd zijn aan aDNA. Het Leidse laboratorium voorziet daarom in een nationale behoefte. In het buitenland zijn al eerder speciale laboratoria opgericht waar in aDNA-onderzoek uit verschillende disciplines is samengebracht. Een voorbeeld van een dergelijk (zeer succesvol) laboratorium is het Ancient Biomolecules Centre in Oxford. De oprichting van een aDNA-laboratorium in Leiden zal naast het verkrijgen van wetenschappelijke inzichten een belangrijke rol kunnen spelen bij het aDNA-onderzoek in Nederland. Nu al bestaat er vraag vanuit de overheid en musea in Nederland om dergelijk onderzoek uit te voeren.

Referenties:
  • Anonymus, 2005. Leids lab haalt DNA uit uitgestorven organismen. Nieuwsbrief Universiteit Leiden, webpagina www.nieuws.leidenuniv.nl/050215.html.
  • Van Loon, A.J., 1999. A revolution in paleontological taxonomy. Earth-Science Reviews 48, p. 121-126.

Fotoís (van de Faculteit Archeologie) welwillend ter beschikking gesteld door Klaas Vrieling, Universiteit Leiden.


Copyright © NGV 1999-2017
webmaster@geologischevereniging.nl