NGV-Geonieuws 90 artikel 554

NGV-Geonieuws: elektronisch geologisch tijdschrift


1 April 2005, jaargang 7 nr. 7 artikel 554

Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon
Geologisch Instituut, Adam Mickiewicz Universiteit, Poznan (Polen)

Dit artikel is onderdeel van NGV-Geonieuws uitgave 90! Op de huidige pagina is alleen artikel 554 te lezen.

<< Vorig artikel: 553 | Volgend artikel: 555 >>

554 Mens zorgt voor meer erosie dan alle natuurlijke processen samen
Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon

Klik hier voor alle artikelen over Geomorfologie ! Klik hier voor alle artikelen over het Milieu !     Klik hier om dit artikel af te drukken !

De mens blijkt in de laatste duizend jaar voor een steeds toenemende erosie te zorgen. Het gaat daarbij vooral om erosie die wordt veroorzaakt bij constructiewerkzaamheden en bij agrarische activiteiten. Die eroderende invloed van de mens wordt sterk onderschat, maar zal - wanneer daaraan geen halt wordt toegeroepen - op afzienbare termijn rampzalige gevolgen hebben.


Ploegen leidde ook hier tot sterke bodemerosie


De aanleg van terassen voor bouwgrond kan erosie sterk beperken


Een en ander is geen doemscenario, maar een gegeven dat voortvloeit uit berekeningen die door een geoloog van de Universiteit van Michigan zijn uitgevoerd op basis van geologische gegevens. De geoloog Bruce Wilkinson bepaalde daartoe de erosiesnelheden over de afgelopen 500 miljoen jaar, en vergeleek de uitkomst met wat er nu over eroderende activiteiten bekend is.

Erosie gaat in het algemeen, volgens menselijke maatstaven, zo langzaam dat er nauwelijks een betrouwbare meting mogelijk is. Bovendien verschilt de erosiesnelheid van plaats tot plaats, en van tijd tot tijd. Om toch een betrouwbare kwantitatieve schatting te kunnen maken, ging Wilkinson daarom na hoeveel sediment (zandsteen, klei, etc.) er in de afgelopen half miljard jaar is gevormd. Sediment is immers het resultaat van erosie. Daartoe moest een inventarisatie van de hoeveelheden sediment worden gemaakt.

Sedimenten blijken (ruwweg) voor 85% op continenten te worden afgezet, en voor 15% in de oceanen. Het totale volume van alle sedimenten uit de laatste 542 miljoen jaar (het Fanerozoïcum) bedraagt zo’n 630 miljoen km3. Daarvan bestaat 69% uit klastisch materiaal (zand, klei, grind), 28 % uit carbonaten (vooral kalksteen, dolomiet) en zo’n 3% uit chemische afzettingen (steenzout, vuursteen). Deze hoeveelheid is voldoende om alle continenten met 3 km sediment te bedekken, en alle oceaanbodems met 300 m. Om een dergelijke sedimentmassa in 542 miljoen jaar bij elkaar te brengen, moet gedurende die tijd het land zijn geërodeerd met een gemiddelde snelheid van 24 m per miljoen jaar. Dat ging niet steeds met dezelfde snelheid: in het Paleozoïcum was de snelheid ongeveer 30 m per miljoen jaar (aanvankelijk nog geen vegetatie!), in het Mesozoïcum 15 m per miljoen jaar, en in het Kenozoïcum 65 m per miljoen jaar (waarschijnlijk onder invloed van de ijstijden).

Momenteel gaat de erosie veel sneller. De natuurlijke processen zijn in de afgelopen 542 miljoen jaar niet noemenswaard veranderd, maar de mens is er als eroderende factor bijgekomen. Van die antropogene erosie bestaan tal van metingen, mede met het oogmerk om die erosie te verminderen. Deze erosiesnelheid kan onder meer worden gemeten op basis van het transport van deeltjes door rivieren. De cijfers geven aan dat de door de mens veroorzaakte erosiesnelheid nu (omgerekend) zo’n 360 m per miljoen jaar bedraagt, d.w.z. zo’n vijfmaal sneller dan eerder in het Kenozoïcum, en zelfs zo’n tienmaal sneller dan gedurende de afgelopen 542 miljoen jaar in zijn totaliteit.

Deze antropogene erosie is reden voor grote zorg. Dat de mens in 50 jaar voldoende land erodeert om er de Grand Canyon mee op te vullen is wellicht niet zo relevant, maar ernstiger is dat de toplaag (met de vruchtbare bodem) nu zo snel verdwijnt dat bodemvorming niet snel genoeg gaat om het effect te neutraliseren. Dat betekent dat op termijn het areaal aan vruchtbare grond drastisch zal verminderen.

Referenties:
  • Wilkinson, B.H., 2005. Humans as geologic agents: a deep-time perspective. Geology 33, p. 161-164.

Foto van geërodeerde bodem: NOAA Photo Library.


Copyright © NGV 1999-2017
webmaster@geologischevereniging.nl