NGV-Geonieuws 90 artikel 555

NGV-Geonieuws: elektronisch geologisch tijdschrift


1 April 2005, jaargang 7 nr. 7 artikel 555

Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon
Geologisch Instituut, Adam Mickiewicz Universiteit, Poznan (Polen)

Dit artikel is onderdeel van NGV-Geonieuws uitgave 90! Op de huidige pagina is alleen artikel 555 te lezen.

<< Vorig artikel: 554 | Volgend artikel: 556 >>

555 Prop in Popocatépetl levert groot gevaar op
Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon

Klik hier voor alle artikelen over Vulkanologie !     Klik hier om dit artikel af te drukken !

Op 24 december 1994 werd de Popocatépetl weer actief na zo’n 67 jaar te hebben geslapen. Hij stootte grote aswolken uit, en op 29 maart 1996 steeg er magma op dat in de kraterpijp afkoelde en daar een prop vormde. Sindsdien zijn er meer dan 25 van dergelijke proppen gevormd, die steeds bij een volgende uitbarsting werden vernield of naar buiten geduwd. De nieuwe proppen kwamen steeds hoger in de kraterpijp te zitten. Nu is het magma zo hoog gestegen dat de rand bijna wordt bereikt; bij een volgende explosie zou dat een ramp tot gevolg kunnen hebben.


Kijkje in de kegel van de Popcatépetl

De Popocatépetl, met een hoogte van 5452 m een indrukwekkende vulkaan, geldt toch al als de gevaarlijkste vulkaan van Mexico. Die twijfelachtige eer heeft hij onder meer te danken aan zijn positie, 71 km ten zuidoosten van Mexico-Stad; binnen een straal van zo’n goede 70 km wonen ruim tienmiljoen mensen die potentieel gevaar lopen. Tot nu toe is het niet verder gekomen dan van de helling afkomende asmassa’s na een (voorlopig) heftigste uitbarsting op 22 januari 2001. Die hete asmassa’s bereikten toen de boomgrens en zorgden voor bosbranden op een afstand van 4,5 km van de krateropening.


Schema van de afsluiting van de Popcatépetl door een prop gesteente

In de afgelopen 23.000 jaar zijn er 7 zogeheten Pliniaanse erupties geweest (dat zijn explosieve erupties nadat gedurende lange tijd een steeds hogere druk is opgebouwd, bijv. doordat de krater met een gestolde lavaprop is afgesloten). De laatste drie traden 5000, 2100 en 1100 jaar geleden op. Daarbij werden zeer grote hoeveelheden as en puimsteen uitgestoten.

Een dergelijke situatie levert voor de lokale bevolking groot gevaar op. De Mexicaanse autoriteiten hebben daarom na de uitbarsting in 1994 de onmiddellijke evacuatie ter hand genomen van ruim 50.000 mensen uit de meest bedreigde gebieden. Er werd toen ook een systeem aangelegd waarmee de ondergrondse activiteit van de vulkaan kon worden geregistreerd, en ook werden er een kaart ontwikkeld waarop aangegeven staat welke gebieden (in welke mate) door de diverse typen vulkanische processen worden bedreigd. Deze kaart heeft onder meer gediend om de meest geschikte routes voor evacuatie bij nieuwe dreigende uitbraken vast te stellen.

Het blijkt dat dergelijke geologische risicokaarten van groot nut kunnen zijn. Zo bereikten de hete asmassa’s die van de vulkaanhelling afkwamen na de uitbarsting van 22 januari 2001 niet alleen bos dat ze in brand staakten, maar ook een gletsjer op de noordoostelijke vulkaanhelling. Door de hitte van de as smolt een deel van het ijs, en het smeltwater vermengde zich met het vulkanische materiaal tot een lahar, die door een dal omlaag raasde tot aan de grens van het dorp Xalitzintla. Dit gebied was inderdaad - en om deze reden - op de risicokaart aangegeven als een gebied met het hoogste risiconiveau.

Momenteel zit de krater tot aan de nok toe vol met magma. Bovenin zit een 250 m dikke prop van ondermeer puin dat bij vorige explosies is ontstaan. Het lijkt waarschijnlijk dat op korte termijn meer materiaal van de hellingen omlaag zal komen. Dat betekent dat ook gebieden met een 'middelmatig' risico steeds meer gevaar zullen gaan lopen te worden bereikt door een lahar. Voor de bewoners van de bedreigde gebieden duurt de situatie natuurlijk veel te lang: ze willen langzamerhand weer naar hun eigen gebied terug. Voor de overheid een lastige situatie, want het gevaar van 'Popo' wordt eerder groter dan kleiner.

Referenties:
  • Macías, J.L. & Siebe, C., 2005. Popocatépetl’s crater filled to the brim: significance for hazard evaluation. Journal of Volcanology and Geothermal Research 141, p. 327-330.

Foto van de vulkaan: José Macías, Instituto de Geofysica, Universidad Nacional Autónoma de México, México D.F. (Mexico).


Copyright © NGV 1999-2017
webmaster@geologischevereniging.nl