NGV-Geonieuws 5 artikel 56

NGV-Geonieuws: elektronisch geologisch tijdschrift


1 Oktober 1999, jaargang 1 nr. 5 artikel 56

Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon
Geologisch Instituut, Adam Mickiewicz Universiteit, Poznan (Polen)

Dit artikel is onderdeel van NGV-Geonieuws uitgave 5! Op de huidige pagina is alleen artikel 56 te lezen.

<< Vorig artikel: 55 | Volgend artikel: 57 >>

56 Catastrofaal ontstaan meer liep ook weer catastrofaal leeg
Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon

Klik hier voor alle artikelen over Vulkanologie !     Klik hier om dit artikel af te drukken !

Aardbevingen kunnen direct grote schade toebrengen aan mens en milieu, maar ook indirect. Een voorbeeld daarvan vormt de geschiedenis van een meer dat in prehistorische tijden ontstond en na een aantal eeuwen weer leegliep. Het gaat om een soort natuurlijk stuwmeer in de Rio de las Conchas (ArgentiniŽ). Deze rivier stroomt nabij het dorpje Alemania over zoín 1200 m door een kloof die is uitgeslepen in een zandsteen die bestaat uit chaotische brokken, en die tot zoín 100 m boven het huidige waterniveau uitsteekt. De directe omgeving bestaat uit zandsteen met een identieke petrografische samenstelling, maar normaal gelaagd en zonder de merkwaardige 'brokken'.

Aanvankelijk werd het pakket met de brokken toegeschreven aan een prehistorische modderstroom die ontstaan zou zijn doordat vulkanisch materiaal, na met water te zijn verzadigd, van een steile helling in het dal afgleed. Bill Wayne, een geoloog van de Universiteit van Nebraska, heeft daarvoor nu echter een geheel andere (en beter onderbouwde) verklaring voor gegeven. Het blijkt dat het pakket bestaat uit een massa die van ca. 200 m hoger omlaag is gevallen toen een groot stuk gesteente tijdens een aardbeving (met een geschatte intensiteit van V op de schaal van Mercalli-Richter). Dat daarbij een enorme hoeveelheid materiaal in beweging kwam is niet verwonderlijk, want het desbetreffende gesteente wordt door talrijke spleten doorsneden en ook nu nog komen er regelmatig bergstortingen (zij het van geringere omvang) voor. De massa die destijds omlaag kwam wordt door Wayne geschat op 60 miljoen kubieke meter.

De enorme massa rotsblokken en gruis damde de rivier af, met een dam van minimaal 75 m hoog (maar plaatselijk meer). Als gevolg daarvan ontwikkelde zich daarachter een natuurlijk stuwmeer dat zoín 16 km lang was. In dat meer, waarin het water uiteraard veel minder snel stroomde dan in de rivier, kon zich een nieuwe fauna ontwikkelen, met onder meer schelpen van het geslacht Biomphalaria. De exemplaren in de bovenste afzettingen konden met de C-14 methode worden gedateerd als 4800-5000 jaar oud. Deze afzettingen zijn over grote delen van het 'stuwmeer' zoín 3 m dik en de onderzoeker neemt aan dat voor hun vorming enkele honderden jaren nodig waren. Hij schat daarom dat de bergstorting zoín 6000-5500 jaar geleden plaatsvond.

De uit voornamelijk enorme blokken opgebouwde 'stuwdam' was, hoewel zich in de loop der tijd ongetwijfeld fijner materiaal nestelde in de open ruimtes, waarschijnlijk nogal permeabel. Daardoor is het waarschijnlijk mogelijk geweest dat het rivierwater meestal gewoon kon worden afgevoerd en dat slechts tijdens perioden van hoge waterafvoer zoveel water werd toegevoerd dat daarmee het meer kon worden opgebouwd. Op den duur ontstond echter toch een niet langer stabiele situatie, hetzij doordat zich een natuurlijke 'tunnel' door de dam had ontwikkeld (een bekend proces), hetzij dat het water plaatselijk de top van de dam bereikte en daar een depressie in uitschuurde. Hoe dan ook, het meer liep plotseling leeg, waarschijnlijk binnen enkele dagen. Dat moet gepaard zijn gegaan met een enorme vloedgolf, want grote brokstukken zandsteen worden tot 4 km stroomafwaarts aangetroffen.

Referenties:
  • Wayne, W.J.1999. The Alemania rockfall dam: a record of a mid-Holocene earthquake and catastrophic flood in northwestern Argentina. Geomorphology 27, p. 295-306.

N.B.: een iets afwijkende versie van dit bericht werd onder de titel 'Argentijns stuwmeer ontstond door vallende brokken' geplaatst in de bijlage 'Wetenschap & Onderwijs' van NRC Handelsblad (12 juni 1999).


Copyright © NGV 1999-2017
webmaster@geologischevereniging.nl