NGV-Geonieuws 93 artikel 567

NGV-Geonieuws: elektronisch geologisch tijdschrift


15 Mei 2005, jaargang 7 nr. 10 artikel 567

Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon
Geologisch Instituut, Adam Mickiewicz Universiteit, Poznan (Polen)

Dit artikel is onderdeel van NGV-Geonieuws uitgave 93! Op de huidige pagina is alleen artikel 567 te lezen.

<< Vorig artikel: 566 | Volgend artikel: 568 >>

567 Nauwkeuriger C-14 dateringen mogelijk tot 26.000 jaar geleden
Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon

Klik hier voor alle artikelen over Dateringen !     Klik hier om dit artikel af te drukken !

Het was een geweldige stap vooruit in de geologie toen in de veertiger jaren van de vorige eeuw radiometrische ouderdomsbepalingen met behulp van koolstof-14 mogelijk werden. Vooral voor het Holoceen werden immers chronologische correlaties mogelijk, waardoor bijv. de postglaciale zeespiegelstijging kon worden gereconstrueerd.

Een bezwaar van de dateringen met C-14 was oorspronkelijk vooral dat - door de korte halfwaardetijd van de isotoop: een goede 7000 jaar - alleen van betrekkelijk jonge materialen de ouderdom kon worden vastgesteld. Door de ontwikkeling van nieuwe technieken ligt die grens overigens inmiddels bij 50.000-70.000 jaar; ook zijn er nu zoveel andere radiometrische dateringmogelijkheden bijgekomen dat ook zeer oude gesteenten kunnen worden gedateerd.


De nieuwe calibratiecurve voor atmosferisch C-14 op het noordelijk halfrond, voor de periode van nu tot 26.000 jaar geleden

Al spoedig bleek dat C-14 dateringen soms merkwaardige resultaten opleverden. Dat werd aanvankelijk aan fouten en aan onvoldoende nauwkeurige apparatuur geweten, maar dat bleek niet lang houdbaar. Vooral door nauwkeurige analyse van boomringen bleek dat de verhouding tussen de isotopen C-14 en C-12 lang niet zo regelmatig met de tijd verminderde als 'volgens het boekje' mocht worden verwacht. Inmiddels is reeds lang bekend waar de onregelmatigheden vandaan komen: er wordt in de atmosfeer niet altijd evenveel C-14 aangemaakt (dit hangt onder meer samen met wisselingen in zonneactiviteit), de in de atmosfeer geproduceerde hoeveelheid C-14 wordt niet geheel regelmatig door de lucht verspreid, de relatieve opname van C-14 in zeewater is van diverse factoren afhankelijk, en de opname in bijv. kalkschalen van schelpen (in zee en op het land) hangt van diverse factoren af.


Boring op een Holoceen rif voor het Huon-Schiereiland (Papoea-Nieuw Guinea), om koraalmonsters te verzamelen

Omdat er voor de laatste tienduizenden jaren nauwelijks of geen andere radiometrische dateringsmethoden beschikbaar zijn, blijft een nauwkeurige interpretatie van C-14 gegevens van groot belang. Met het oog daarop zijn diverse werkgroepen voortdurend aan de slag om de 'omzetting' (calibratie) van C-14 ouderdommen in kalenderjaren verder te verfijnen. Onlangs zijn twee werkgroepen met verbeterde calibraties gekomen. Daarbij zijn de eerdere calibratiecurves voor zowel land als zee uitgebreid met 2000 jaar (tot 26.000 jaar geleden), en zijn de eerdere calibraties verder verfijnd.

De meeste nieuwe gegevens waarop de verfijnde calibraties voor de afgelopen 12.400 jaar berusten zijn afkomstig van boomringen (voor terrestrische dateringen), terwijl die voor oudere dateringen vooral berusten op koralen en foraminiferen. Hoe nauwkeurig een en ander momenteel gebeurt, blijkt wel uit het feit dat er verschillende calibratiecurves zijn voor het noordelijk en het zuidelijk halfrond.

Referenties:
  • Hughen, K.A., Baillie, M.G.L., Bard, E., Beck, J.W., Bertrand, C.J.H., Blackwell, P.G., Buck, C.E., Burr, G.S., Cutler, K.B., Damon, P.E., Edwards, R.L., Fairbanks, R.G., Friedrich, M., Guilderson, Th.P., Kromer, B., McCormac, G., Manning, S., Ramsey, Chr.B., Reimer, P.J., Reimer, R.W., Remmele, S., Southon, J.R., Stuiver, M., Talamo, S., Taylor, F.W.,, Plicht, J. van der & Weyhenmeyer, C.E., 2005. Marine04 marine radiocarbon age calibration, 0-26 cal kyr BP. Radiocarbon 46, p. 1059-1086.
  • Reimer, P.J., Baillie, M.G.L., Bard, E., Baylis, A., Beck, J.W., Bertrand, C.J.H., Blackwell, P.G., Buck, C.E., Burr, G.S., Cutler, K.B., Damon, P.E., Edwards, R.L., Fairbanks, R.G., Friedrich, M., Guilderson, Th.P., Hogg, A.G., Hughen, K.A., Kromer, B., McCormac, G., Manning, S., Ramsey, Chr.B., Reimer, R.W., Remmele, S., Southon, J.R., Stuiver, M., Talamo, S., Taylor, F.W.,, Plicht, J. van der & Weyhenmeyer, C.E., 2005. INTCAL04 terrestrial radiocarbon age calibration, 0-26 cal kyr BP. Radiocarbon 46, p. 102901058.

Calibratiecurve welwillend ter beschikking gesteld door Paula Reimer, School of Archaeology and Palaeoecology, Queen’s University, Belfast (Verenigd Koninkrijk);
foto boorapparatuur George Burr, Department of Physics, University of Arizona, Tucson, AZ (Verenigde Staten van Amerika).


Copyright © NGV 1999-2017
webmaster@geologischevereniging.nl