NGV-Geonieuws 94 artikel 571

NGV-Geonieuws: elektronisch geologisch tijdschrift


1 Juni 2005, jaargang 7 nr. 11 artikel 571

Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon
Geologisch Instituut, Adam Mickiewicz Universiteit, Poznan (Polen)

Dit artikel is onderdeel van NGV-Geonieuws uitgave 94! Op de huidige pagina is alleen artikel 571 te lezen.

<< Vorig artikel: 570 | Volgend artikel: 572 >>

571 Bot van Tyrannosaurus rex bevat nog zachte weefsels
Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon

Klik hier voor alle artikelen over (Dino)sauriers ! Klik hier voor alle artikelen over Paleontologie, Fossielen & Uitstervingen !     Klik hier om dit artikel af te drukken !

De rampzalige ontwikkelingen uit de film Jurassic Park lijken weer een stukje realistischer te worden nu er zachte weefsels van Tyrannosaurus rex zijn gevonden. Het materiaal is afkomstig van botmateriaal uit de achterpoot van een fossiel dat in 2003 werd ontdekt aan de 68 miljoen jaar oude basis van de Hell Creek Formatie in de Amerikaanse staat Montana. Het materiaal was ingebed in een zachte, goedgesorteerde zandsteen die waarschijnlijk in een estuarium werd afgezet. Het wordt nu bewaard in het 'Museum of the Rockies' in de plaats Bozeman (Montana), onder nummer 1125.


Zich vertakkende (pijlen) vaatstelsels met daarin ronde, rode microstructuren (cellen?)

Enkele van de botten van het relatief kleine exemplaar van T. rex (het dier was toen het stierf waarschijnlijk pas 18 - plus of min 2 - jaar oud volgens de groeilijnen in de botten) zijn licht gedeformeerd, maar de meeste zijn in uitstekende staat bewaard gebleven. De botten werden behandeld om ze ook na de opgraving in goede staat te houden, maar enkele fragmenten uit het inwendige van het 107 cm lange dijbeen bleven onbehandeld ten behoeve van onderzoek. Daartoe werd ondermeer het 'minerale' deel van stukken bot opgelost in een zwak zuur. Daarbij bleef zacht, flexibel en plaatselijk doorzichtig weefsel over van een - zich soms vertakkend - vaatstelsel, dat nog zeer elastisch was. Sommige stukjes konden zelfs enkele keren worden uitgerekt, waarna ze hun oorspronkelijke vorm weer innamen. Het is voor het eerst dat in fossiel materiaal weefsels zijn aangetroffen die nog zacht en vervormbaar zijn.


Detail van de celachtige structuren in het vaatstelsel

Het weefsel kan niet anders worden ge´nterpreteerd dan als deel van de (holle) aders van de bloedsomloop; deze aders bevatten ronde microstructuren, die er in oplossing uit kunnen worden geperst. Het gaat om drie typen microstructuren, die allemaal het uiterlijk hebben van cellen. Hun kleur varieert van diep rood tot donkerbruin. De microstructuren konden worden ge´soleerd en bleken na een chemische behandeling intern ook structuren te bevatten, waaronder mogelijk een celkern. De interpretatie van het gevonden materiaal als afkomstig van de bloedsomloop van T. rex is des te waarschijnlijker omdat de onderzoekers materiaal van een (recente) struisvogel op dezelfde manier hebben behandeld en onderzocht, waarbij de bloedsomloop identieke structuren opleverde.

Dat zacht weefsel bewaard is gebleven, schrijven de onderzoekers toe aan de dichte structuur van de botten, waardoor externe omstandigheden geen vat kregen op het inwendige van de botten. Om na te gaan of die hypothese juist is, onderzochten ze op gelijke wijze de botten van twee andere tyrannosauriŰrs, evenals die van een hadrosauriŰr. Daarbij werden soortgelijke resultaten verkregen (ook al bleken er grote verschillen te bestaan in de wijze waarop de weefsels bewaard waren gebleven).

Dit betekent dat er waarschijnlijk nog veel meer weefsel van sauriŰrs ter beschikking zal komen. Dat daarbij weefsel gevonden zal worden dat het mogelijk maakt om daaruit oorspronkelijk DNA te isoleren, kan zeker niet worden uitgesloten. Veel deskundigen betwijfelen echter of DNA, als dat al mocht worden aangetroffen en als dat al zou kunnen worden ge´soleerd, in al die tientallen miljoenen jaren echt onveranderd is gebleven.

Referenties:
  • Schweitzer, M.H., Wittmeyer, J.L., Horner, J.R. & Toporski, J.K., 2005. Soft-tissue vessels and cellular preservation in Tyrannosaurus rex. Science 307, p. 1952-1955.
  • Stokstad, E., 2005. Tyrannosaurux rex soft tissue raises tantalizing prospects. Science 307, p. 1852.

Fotoĺs met toestemming van Mary Schweitzer, Department of Marine, Earth and Atmospheric Sciences, Notrth Carolina State University, Raleigh NC (Verenigde Staten van Amerika).


Copyright ę NGV 1999-2017
webmaster@geologischevereniging.nl