NGV-Geonieuws 95 artikel 576

NGV-Geonieuws: elektronisch geologisch tijdschrift


15 Juni 2005, jaargang 7 nr. 12 artikel 576

Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon
Geologisch Instituut, Adam Mickiewicz Universiteit, Poznan (Polen)

Dit artikel is onderdeel van NGV-Geonieuws uitgave 95! Op de huidige pagina is alleen artikel 576 te lezen.

<< Vorig artikel: 575 | Volgend artikel: 577 >>

576 Korstmosachtige symbiose bestond al 600 miljoen jaar geleden
Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon

Klik hier voor alle artikelen over Biologie & Evolutie ! Klik hier voor alle artikelen over Paleontologie, Fossielen & Uitstervingen !     Klik hier om dit artikel af te drukken !

Symbioses zijn samenlevingsvormen van planten en/of dieren die beide van elkaar profiteren. Een typisch voorbeeld vormen de korstmossen, die voornamelijk bestaan uit schimmels die bacteriŽn gebruiken om een soort landbouw te beoefenen. Op hun beurt vormen de schimmels overigens stikstof die gemakkelijk wordt opgenomen door gewassen die mensen verbouwen.


De ontsluiting waarin de vondst (in de donkere laag) werd gedaan

In het Precambrium blijkt een soortgelijke symbiose te hebben bestaan, en wel tussen schimmels en algen of cyanobacteriŽn. Dit zeldzame voorbeeld van een fossiele symbiose (zowel schimmels als korstmossen zijn nauwelijks fossiel bekend) werd aangetroffen in fosforieten die in een ondiepe zee werden gevormd. De afzettingen behoren tot de Doushantuo Formatie in Zuid-China, die 635-551 miljoen jaar geleden werd opgebouwd. De onderzoekers vonden drie exemplaren van korstmosachtige fossielen. Ze deden dat nabij de plaats Wengían, in een laag van 0,5-5 m dik. Het fosforietpakket is zwart en bitumineus, en ligt direct op een door karst aangetast oppervlak in het midden van de Doushantuo Formatie. De fossielen zijn volledig in fosfaat omgezet, maar vertonen in een slijpplaatje fijne details. Ze blijken vooral uit twee componenten te bestaan: cellen en dunnen draden.


Slijpplaatje met cellen en filamenten. Beeld 350 micron breed

De cellen zijn 6-15 micron groot en liggen in clusters bij elkaar. De onderzoekers menen dat het waarschijnlijk om cyanobacteriŽn gaat (te vergelijken met de recente geslachten Gloeocapsa, Entophysalis en Chroococcus) of om groene algen die vergelijkbaar zijn met recente kolonievormende typen. De draadachtige structuren (filamenten) zijn 0,5-0,9 micron in doorsnede, en tot 50 micron lang. Mogelijk waren ze oorspronkelijk langer, want het lijkt of de 30 micron dikke slijpplaatjes sommige filamenten slechts voor een deel bevatten. Sommige filamenten vertakken zich; aan het eind bevinden zich in diverse gevallen structuren die op sporen of een andere vorm van reproductieve structuren lijken. De filamenten buigen zich tussen en om de diverse cellen van de cyanobacteriŽn heen, maar in de slijpplaatjes is de 3-D structuur niet precies na te gaan.


Detail, met zich vertakkende filamenten, beeld 140 micron breed

Het gaat volgens de onderzoekers niet om een vorm van parasitisme, maar om symbiose tussen de twee typen organismen. Ze komen tot die conclusie op basis van de vormen van de structuren en hun onderlinge relaties, die ze vergelijken met recente voorbeelden van parasitisme en symbiose. Zo zijn de typische 'afweervormen' die optreden wanneer een organisme door parasieten wordt geplaagd, geheel afwezig. In dit verband wijzen de onderzoekers er ook op dat recente marine schimmels eveneens een breed scala van interacties vertonen met cyanobacteriŽn en andere organismen; het gaat daarbij vaak om symbioses die veel overeenkomsten vertonen met die zoals die in korstmossen optreden.

De vondst van deze symbiose in afzettingen uit het Precambrium is vooral van belang omdat daaruit blijkt dat sporen toen al symbioses vormden met planten die hun energie uit zonlicht haalden, dus al voor dat de vaatplanten tot ontwikkeling waren gekomen.

Referenties:
  • Yuan, X., Xiao, S. & Taylor, T.N., 2005. Lichen-like symbiosis 600 million years ago. Science 308, p. 1017-1020.

Fotoís welwillend ter beschikking gesteld door Shuhai Xiao, Department of Geosciences, Virginia Polytechnic Institute and State University, Blacksburg, VA (Verenigde Staten van Amerika.


Copyright © NGV 1999-2017
webmaster@geologischevereniging.nl