NGV-Geonieuws 5 artikel 58

NGV-Geonieuws: elektronisch geologisch tijdschrift


1 Oktober 1999, jaargang 1 nr. 5 artikel 58

Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon
Geologisch Instituut, Adam Mickiewicz Universiteit, Poznan (Polen)

Dit artikel is onderdeel van NGV-Geonieuws uitgave 5! Op de huidige pagina is alleen artikel 58 te lezen.

<< Vorig artikel: 57 | Volgend artikel: 59 >>

58 Klimaat op grens Krijt/Tertiair veranderd door zeer grote basaltuitvloei´ngen
Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon

Klik hier voor alle artikelen over (Paleo)Klimaat ! Klik hier voor alle artikelen over Vulkanologie !     Klik hier om dit artikel af te drukken !

Aan het einde van het Krijt stierven massaal diersoorten uit. Dat wordt toegeschreven aan de inslag van een reusachtige meteoriet, maar waarschijnlijk spelen ook andere factoren een rol. Zo vond omstreeks dezelfde tijd ook een enorme uitvloei´ng plaats van basalten op het Deccan Plateau (India). Het betrokken basaltgebied beslaat nu zoĺn 500.000 km2, maar oorspronkelijk moet een ruim vijfmaal zo groot gebied zijn bedekt. De lavabedekking is honderden meters dik, plaatselijk nog veel meer. Die enorme massa lava is niet in een fase uitgestroomd, maar in pulsen. Daardoor worden er soms afzettingen tussen gevonden. Zo is er een pakket schalies (te beschouwen als een versteende klei) die in een groot, sterk alkalisch meer zijn afgezet. In het meer leefden onder meer gastropoden, waarvan de fossiele schelpen zijn opgevuld met diverse typen SiO2: een amorf cement, microkristallijne kwarts en chalcedoon.

Uit de diverse karakteristieken van de meerafzettingen, de fossielen en de gevormde mineralen concluderen de Indiase onderzoekers dat het klimaat ter plaatse destijds semi-aride was. Dat is opmerkelijk, omdat India destijds (zoals blijkt uit een reconstructie van de continentverschuivingen) subhumide tot humide geweest zou moeten zijn. De mogelijkheid van een onjuiste interpretatie van het vroegere klimaat sluiten de onderzoekers uit, omdat elders in India fossiele bodems uit dezelfde tijd zijn aangetroffen die eveneens wijzen op een semi-aride klimaat. Anderzijds zijn de gegevens over de continentverschuiving zo ondubbelzinnig dat er geen twijfel bestaat dat India destijds in een (sub)humide klimaatszone lag.

Deze discrepantie verklaren de auteurs door de invloed op het klimaat die de reusachtige uitvloei´ngen van basalten over het uitgestrekte Deccan Plateau moeten hebben gehad. Ze gebruiken daarbij de term 'imitatie-ariditeit'. De droogte zou zijn veroorzaakt door de uitstoot van de spleetvulkanen. Volgens eerdere schattingen zou daarbij 5x1017 mole CO2 zijn vrijgekomen. Radiometrische ouderdomsbepalingen wijzen op een tijdsduur van de uitvloei´gen van 530.000 jaar, zodat per jaar gemiddeld ca. 1012 mole CO2 moet zijn uitgestoten, wat de concentratie van dit gas in de atmosfeer met 20-25% zou kunnen hebben verhoogd. Alleen daarom al zou het klimaat door de uitstoot zijn be´nvloed.

Bovendien zou de basaltbedekking van dergelijke grote oppervlakken hebben gezorgd voor een vrijwel geheel van vegetatie gespeend gebied, omdat er (nog) geen bodem was waarin planten wortel konden schieten. Het gebrek aan vegetatie draagt ook bij aan een droger klimaat.

De onderzoekers komen op basis van deze invloed op het klimaat over minimaal dit gebied tot de conclusie dat waarschijnlijk ook elders in de wereld de basaltuitvloei´ngen op het Deccan Plateau hebben bijgedragen aan klimaatveranderingen. Daarmee zou het massale uitsterven van diersoorten op de grens van Krijt en Tertiair mede door dit vulkanisme zijn be´nvloed.

Referenties:
  • Khadkikar, A.S., Sant, D.A., Gogte, V. & Karanth, R.V., 1999. The influence of Deccan volcanism on climate: insights from lacustrine intertrappean deposits, Anjar, western India. Palaeogeography, Palaeoclimatology, Palaeoecology 147, p. 141-149.

N.B.: een iets afwijkende versie van dit bericht werd onder de titel 'Basaltuitvloeiingen veranderden klimaat op grens Tertiair' geplaatst in de bijlage 'Wetenschap & Onderwijs' van NRC Handelsblad (26 juni 1999).


Copyright ę NGV 1999-2017
webmaster@geologischevereniging.nl